Περιμένουμε τους προβληματισμούς σας...

Φώτιος

Χίλιες φορές καλύτερα να τυπωθεί ένα φυλλάδιο με αντικρυστά το πρωτότυπο κείμενο της Θ.Λειτουργίας και την απόδοσή του στη δημοτική, παρά η ολοκληρωτική εξάλειψη της Πατερικής γλώσσας από την παράδοσή μας.

Ευχaριstώ,
Π. Μιχaηλίdης

εν Κυριω
Ε.Κ.

ΕΥΧΑΡΙΣΤΩ
ΠΕΤΡΟΣ

Αγαπητέ Πέτρο,

Σ' ευχαριστούμε για τις απόψεις σου. Τις καταχωρούμε και περιμένουμε τα σχόλια κι άλλων χρηστών του Διαδικτύου!

π. Θεμιστοκλής

Οταν λοιπόν βάλουμε "σύστημα" στον εαυτό μας να πηγαίνουμε κάθε Κυριακή στην εκκλησία μέσα σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα και αφού παρακολουθούμε με προσοχή και κατάνυξη την Θ.Λειτουργία θα την καταλαβαίνουμε ακόμα κι αν αυτή δεν είναι στην Δημοτική. Κι εξάλλου..., δίνει κι ο Θεός την δύναμη αρκεί να είμαστε κοντά του. Σας ευχαριστώ για την ευκαιρεία που είχα για να εκφράσω την γνώμη μου και συγχαρητήρια για το site σας.

Αθηνά,
Τεχνικός Η/Υ

ΜΕ ΠΟΛΥ ΑΓΑΠΗ
ΜΙΧΑΗΛ

Αγαπητέ Μιχάλη,

Σ' ευχαριστούμε για τις απόψεις σου και τα καλά σου λόγια. Ο Θεός μαζί σου!

π. Θεμιστοκλής

Με συγχωρείτε που επανέρχομαι στο θέμα με ένα δευτερο μήνυμα. Θα ήθελα να θέσω κάποιες συμπληρωματικές παρατηρήσεις και αντιπαρατηρήσεις προς συζήτηση.

Η πρώτη μου αντιπαρατήρηση αφορά τόσο τον επισκέπτη της σελίδας που προτείνει την αλλαγή άλλων ακολουθιών πέραν της Θείας Λειτουργίας και του Όρθρου όσο και εσάς, που, αν κατάλαβα καλά, συμφωνήσατε με την παρατήρηση. Ενώ επιχειρηματολογεί τόσο πειστικά (και, κατά τη γνώμη μου, ορθά) με αντικείμενο τη γενική διατήρηση της πρωτότυπης γλώσσας, πώς καταλήγει στο συμπέρασμα να αλλάξουν (όχι απλώς να μεταφραστούν) οι "λοιπές" ακολουθίες; Ποιο επιχείρημα συνηγορεί υπέρ αυτής της άποψης; Ούτε εκείνος αλλά ούτε και εσείς φέρατε κάποιο επιχείρημα. Μήπως έχουμε φτάσει στο σημείο να θεωρούμε τα Μυστήρια του Γάμου, της Βαπτίσεως, του Ευχελαίου ή τους Αγιασμούς κλπ. "παρακατιανά" ή "Χριστιανισμό λαϊκής κατανάλωσης" για τους "μη μυημένους" (όπως το έθεσε έτερος επισκέπτης); Δηλαδή να έχουμε εμείς οι δήθεν "συνειδητοί" Χριστιανοί τη Θεία Λειτουργία μας στην αρχαία και "να την ευχαριστιόμαστε" και οι λοιποί που πατάνε στην Εκκλησία μόνο σε γάμους και βαφτίσια και βλέπουν παπά μόνο σε κάνα ευχέλαιο και αγιασμό να έχουν την καθομιλουμένη μπας και καταλάβουν τίποτα; Με συγχωρείτε για το απότομο ύφος με το οποίο διατυπώνω την ένστασή μου, αλλά εμένα αυτούς τους συνειρμούς μου κάνει αυτή η πρόταση. Νομίζω πως ό,τι ισχύει για τη Θεία Λειτουργία πρέπει να ισχύει για όλες τις ακολουθίες. Η λειτουργική γλώσσα πρέπει να είναι ενιαία. Η αλλαγή της, έστω και μερική, είναι βέβαιο ότι θα προκαλέσει νέους διχασμούς στο σώμα της Εκκλησίας μας. Αφορμή ζητάει ο πειράζων για να δημιουργήσει νέους παλαιοημερολογίτες.

Κατά δεύτερο λόγο θα ήθελα να αντιπαρατηρήσω περί της αιρέσεως της τριγλωσσίας τα εξής. Όταν π.χ. ο Γέρων Παΐσιος επισημαίνει ότι το δόγμα της πίστεώς μας δεν ΜΠΟΡΕΙ να το διατυπώσει καμία άλλη γλώσσα είναι κάτι τελείως διαφορετικό από αυτό που είπαν οι καθολικοί ότι το δόγμα, τις ακολουθίες κλπ. δεν ΕΠΙΤΡΕΠΕΤΑΙ να το αποδώσει άλλη γλώσσα πέρα από τις τρεις. Η υπεροχή της πρωτότυπης γλώσσας θα πρέπει να αποδοθεί όχι στη δήθεν υψηλότερη αξία της, αλλα σε στοιχεία όπως η ποιητικότητά της και ο λεξιλογικός και εκφραστικός πλούτος της. Η χρήση της δοτικής και της ευκτικής, η χρήση μετοχικών και απαρεμφατικών προτάσεων, η ευπλασία της γλώσσας, η χρήση επιπλέον προθέσεων και επιρρημάτων και τόσα άλλα, καθιστούν την δογματικώς ορθή και αισθητικώς ομαλή μεταφορά του κειμένου στη νεοελληνική έργο εξαιρετικά δύσκολο και ριψοκίνδυνο. Η δε αμφισβητούμενη αποτελεσματικότητά του (επί του επισκέπτη που ομιλει περί "καλοπροαίρετων" μαθητών Λυκείου έχω να αντιπαρατηρήσω ότι ο καλοπροαίρετος θα πήγαινε και δεύτερη και τρίτη φορά στην Εκκλησία πριν πει ότι δεν καταλαβαίνει τίποτα. Οι παππούδες μας που ως αγράμματοι νέοι πηγαιναν κάθε μέρα τι ήταν, κακοπροαίρετοι;) οδηγεί στο να γείρει σαφώς η πλάστιγγα υπέρ του να μην αλλάξει τίποτε.

Επίσης, ποιος σημερινός λειτουργός της Εκκλησίας μας θα μπορούσε αλήθεια να "διεκδικήσει" για τον εαυτό του φωτισμό ανάλογο με αυτόν ενός Μ. Βασιλείου, ενός Χρυσοστόμου ή ενός Μεθοδίου και ενός Κυρίλλου; Όχι ότι δεν είναι δυνατόν να υπάρξουν τέτοιοι άνδρες στις μέρες μας, αλλά, όπως και εσείς και ο έτερος επισκέπτης της σελίδας το θέσατε, θα χρειαστεί στην ουσία ένα καινούργιο κείμενο, δεν μπορούμε να έχουμε ένα μεταφρασμένο κείμενο. Για κάτι τέτοιο χρειάζονται εκκλησιαστικοί άνδρες αναλόγου μεγέθους και φωτισμού. Και να έχουμε τέτοιους (που, ευελπιστώ, ακόμη έχουμε) είναι δυνατόν αυτοί, φορείς της θεαρέστου ταπεινώσεως όπως θα είναι, να τολμήσουν να ορθώσουν το ανάστημά τους δίπλα σε εκείνους τους Πατέρες και να "αντικαταστήσουν" τα κείμενα που εκείνοι θεόπνευστα έγραψαν, "διεκδικώντας" ανάλογη θεοπνευστία, χωρίς να υπάρχει επαρκής λόγος (π.χ. φωτισμός ενός αλλόγλωσσου λαού);

Οι Πατέρες γνώριζαν τα δόγματα εκ Θείας Αποκαλύψεως και τα διετύπωσαν όπως τα διετύπωσαν. Εμείς τα γνωρίζουμε με τον ίδιο τρόπο για να τολμήσουμε να τα αποδώσουμε στην Νεοελληνική; Θα γνωρίζουμε αν κάνουμε σωστή μετάφραση ή απόδοση για τη Θεία Λειτουργία και τις άλλες ακολουθίες μας; Έχουμε νομίζω μεγάλη ευθύνη να τα κρατήσουμε. Και είναι και τιμή μας μόνοι εμείς από τα εκατοντάδες εκατομμύρια Ορθοδόξων να έχουμε τα πάντα στην πρωτότυπη γλώσσα τους. Όχι ότι οι άλλες γλώσσες (ή η νέα Ελληνική) είναι αξιολογικά κατώτερες, αλλά οπωσδήποτε άλλο πνευματικό κέρδος προσθέτει σε εμάς τους μη φωτισμένους το πρωτότυπο.

Την ευχή σας
Γεώργιος

Αγαπητέ Γιώργο,

Χαίρομαι για την μαχητικότητα των θέσεων και των απόψεών σου, αλλά και την γνώση των πραγμάτων, που σε διακρίνει. Θα μου επιτρέψεις να καταθέσω κάποιες παρατηρήσεις, οι οποίες θα διευκολύνουν την επικοινωνία.

1. Η αλλαγή κάποιων ακολουθιών δεν σημαίνει τη γλωσσική τους απλοποίηση απαραίτητα. Θα έλεγα ότι μια κάποια συντόμευση των ακολουθιών στον κόσμο (δεν είμαι ωστόσο υπέρ του ασματικού τυπικού) θα διευκόλυνε κάπως τα πράγματα. Αυτό που θα έπαιζε ουσιαστικότερο ρόλο δεν είναι τόσο να απαλειφθούν τροπάρια, όσο να ψάλλονται συντομότερα. Δυστυχώς, στο όνομα μιας παραδοσιακότητας, έχουμε υπερβολή στην χρονική απόδοση των τροπαρίων, με αποτέλεσμα και καταπόνηση των πιστών να έχουμε, αλλά και ακαταληψία, από τη στιγμή που με τα τραβήγματα των συλλαβών και τις φωνητικές ωραιοπάθειες ελάχιστοι αντιλαμβάνονται. Μικρές χρηστικές εκδόσεις (σεμινάρια στο "Συνέκδημο") ίσως βοηθούσαν!

2. Σε ό,τι αφορά τις ακολουθίες του Αγιασμού, του Ευχελαίου κων των ευχών πριν από το μυστήριο της Βαπτίσεως, εδώ είναι που χρειάζεται να λάβουμε υπόψιν μας την γενικότερη τραγική κατάσταση του γλωσσικού αισθητηρίου των παιδιών, αλλά και των μεγαλυτέρων. Η χρήση της υπάρχουσας γλώσσας στις ευχές, καθιστά μη προσπελάσιμη την ακολουθία κι εμείς οι ιερείς που τελούμε τις ακολουθίες προβληματιζόμαστε. Ας μην βιαζόμαστε να απορρίψουμε κάθε πρόταση που θα βοηθήσει στην καλυτέρευση της κατάστασης. Η Θεία Λειτουργία και το Βάπτισμα είναι τα αναγκαία μυστήρια για τη σωτηρία του ανθρώπου, όπως και το μυστήριο της μετανοίας. Ας μας προβληματίσει το γεγονός ότι στο μυστήριο της εξομολογήσεως, δεν μιλούμε τη γλώσσα της Εκκλησίας, αλλά την καθημερινή γλώσσα, για να μπορέσουμε να επικοινωνήσουμε με τον εξομολογούμενο. Είναι μήπως "παρακατιανό" το μυστήριο αυτό; Μόνο η συγχωρητική ευχή (η οποία είναι πολύ απλή στη διατύπωσή της) και η δέηση είναι στην εκκλησιαστική γλώσσα. Εδώ τι γίνεται λοιπόν; Το Ευχέλαιο και ο γάμος είναι προαιρετικά μυστήρια. Εδώ είναι που χρειάζεται ο προβληματισμός. Aλλωστε, οι ακολουθίες έχουν μακρά παράδοση στη διαμόρφωσή τους.

3. Τέλος, σε ό,τι αφορά την αξία της γλώσσας, συμφωνούμε απόλυτα. Ιδίως στη Θεία Λειτουργία θα χάσουμε πολλά, αν την αλλάξουμε. Με προβληματίζει όμως η ταύτιση γλωσσικού οργάνου-θεοπνευστίας, που δημιουργεί απολυτότητες. Οι Πατέρες της Εκκλησίας μετέφραζαν τη λειτουργία στους λαούς που έκαναν ιεραποστολή (Κύριλλος και Μεθόδιος), χωρίς να χάνεται η θεοπνευστία. Αν εμείς θεωρούμε, για παράδειγμα την τέλεση της λειτουργίας στα Αγγλικά στις ΗΠΑ, για παιδιά της δεύτερης και τρίτης γενιάς μεταναστών που δεν καταλαβαίνουν τίποτα, ως κακό, και παραμένουμε σε μια γλώσσα ακατανόητη, μένουμε άγευστοι προβληματισμού. Πιστεύω ακράδαντα ότι οι ακολουθίες βιώνονται και δεν κατανοούνται εγκεφαλικά. Αν όμως συμβαίνουν και τα δύο, τότε σαφώς και είναι καλύτερα.

Αυτά με την ελπίδα ότι βοηθώ στον ιδιαίτερα ενδιαφέροντα διαδικτυακό διάλογο.

π. Θεμιστοκλής

Νομίζω ότι στο προηγούμενο μήνυμά μου περιέγραψα τι εννοώ όταν μιλώ για δυσκολία αλλαγής νοοτροπίας. Κάποια πράγματα που δεν είναι ουσιώδη της ορθόδοξης πίστης μας, έχουν περιβληθεί την έννοια του συμβόλου, και η οποιαδήποτε προσπάθεια για αλλαγή τους, πιστεύω ότι μπορεί να "κοστίσει" αρκετά, εξ αιτίας ακριβώς μιάς αντίληψης( η νοοτροπία που έλεγα), που δεν θέλει να διακρίνει τα όρια ανάμεσα στην Παράδοση και την παραδοσιαρχία.( Βλ. και εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ, 7 Ιανουαρίου 2001, αφιέρωμα του ένθετου νέες εποχές με τίτλο " Ο πόλεμος των συμβόλων", ιδίως τα άρθρα των Β. Ν. Μακρίδη, Τα θρησκευτικά σύμβολα και ο κίνδυνος της απολυτοποίησης, σελ.Β 8-9, Π. Γουναρίδη, Το βυζάντιο και ο δικέφαλος αετός του, όπ. παρ. και Κ. Τσουκαλά, Το Κράτος, το Έθνος και η Εκκλησία, σελ.10 - 11). Ποια μπορεί να είναι αυτά τα "σύμβολα"; Η γλώσσα της θείας Λειτουργίας, τα ράσα των ιερέων κοκ.

Νομίζω ότι πρώτιστο καθήκον της εκκλησίας μας, προτού αρχίσει ο οποιοσδήποτε διάλογος, θα πρέπει να ήταν η διαφώτιση του λαού πάνω ακριβώς σε αυτό το θέμα. Ποια δηλ. μέσα στο χώρο της είναι τα ουσιώδη, και ποια έχουν περιβληθεί την έννοια του απαραίτητου, του "όρου" της πίστης, χωρίς σε καμία περίπτωση να συμβαίνει κάτι τέτοιο. Αναρωτιέμαι όμως αν αυτό πρόκειται να γίνει ποτέ. Εκείνο που με λυπεί περισσότερο, είναι η νοοτροπία κάποιων, κληρικών και λαϊκών, που πιστεύουν ότι Ορθοδοξία = μόνο Βυζάντιο και τίποτα άλλο( και εδώ, όπως δείχνουν τα πράγματα, όχι το Βυζάντιο με την αυθεντική του έννοια, αλλά με τον τρόπο που αυτό βιώθηκε στα χρόνια της Τουρκοκρατίας, βλ. και Π. Γουναρίδη όπ. παρ.). Ειλικρινά σε κανένα εκκλησιαστικό έντυπο δε διάβασα, σε κανένα κήρυγμα δεν άκουσα, να γίνεται ποτέ λόγος για τη Βασιλεία του Θεού και το εσχατολογικό μήνυμα( αντιλαμβάνεσθε βέβαια ότι εδώ δεν εννοώ σε καμία περίπτωση τις έξαλλες κορώνες κάποιων περί αντίχριστου κοκ) που υπάρχει και στη Θεία Λειτουργία και στα μυστήρια της Εκκλησίας μας.

Αυτή λοιπόν είναι και η κύρια πρότασή μου για το θέμα της συζήτησης: Ας υπάρξει πρώτα μία διαφώτιση του κόσμου περί του περιεχομένου της θείας Λειτουργίας μας και κατόπιν να άνοιγε ο διάλογος για τη γλώσσα που θα πρέπει να χρησιμοποιείται κατά την τέλεσή της. Να πω και κάτι πρακτικό που πιστεύω ότι θα βοηθούσε σε αυτή τη διαφώτιση των πιστών; Να γίνει λοιπόν, προσπάθεια ώστε να προμηθευτούν όλοι οι πιστοί ή δωρεάν ή με συμβολική τιμή, την Καινή Διαθήκη ( με τη δόκιμη μετάφραση των τεσσάρων καθηγητών) και τη Λειτουργία του ιερού Χρυσοστόμου ( με ερμηνεία της και μετάφραση). Θα είναι νομίζω ένα σημαντικό πρώτο βήμα.

Ευχαριστώ πολύ,
Νίκος

Αγαπητέ Νίκο, Το μήνυμά σου νομίζω ότι έδωσε το στίγμα των απόψεών σου. Χωρίς να θέλω να μπω στη λογική της απάντησης, έχοντας ήδη δει τα κείμενα στα οποία αναφέρεσαι, να κάνω δύο παρατηρήσεις, απλώς για το διάλογο.

1. Νομίζω ότι η διαφώτιση του λαού μας είναι επιβεβλημένη. Αυτή όμως πρέπει να συνοδεύεται από διακριτική προετοιμασία του λαού μας, ώστε να είναι σε θέση να δεχτεί ό,τι δεν θίγει την παράδοση και το νόημα της λατρείας.

2. Ένα δεύτερο πρόβλημα είναι ότι εντοπίζουμε το πρόβλημα τελείως εγκεφαλικά και γλωσσικά, ενώ το ζητούμενο είναι η βίωση. Αν βιώνεις την ψαλμωδία, τα νοήματα, θα τα ψάλεις και θα συμμετάσχεις. Αλλιώς, θα επιτελείς θρησκευτικά καθήκοντα. Εδώ είναι που χρειάζεται αλλαγή νοοτροπίας, όπερ δύσκολο, καθώς ελάχιστοι είναι αυτοί που ασχολούνται σοβαρά με τα της πίστεως. Οι περισσότεροι άνθρωποι πιστεύουν και θρησκεύονται από ευλάβεια, όπερ καθόλου περιφρονητέον. Αντίθετα, χρειάζεται να συνειδητοποιήσουν ότι η εγκεφαλικότητα δεν συμεπάγεται απαραίτητα τη σωτηρία. Χρειάζεται βέβαια αποκάθαρση από την μαγική αίσθηση της πίστης και προβληματισμός.

3. Είναι απαραίτητη η ανάληψη πρωτοβουλίας για μια ριζική μεταρρύθμιση στην Εκκλησία, αλλά το πρόβλημα είναι ποιοι έχουν τέτοια διάθεση και πνοή. Ίσως, αν αφήναμε περισσότερο τη χάρη του Αγίου Πνεύματος, πολλά να ήταν διαφορετικά.

4. Μιλάς για την εσχατολογία. Αυτή η έννοια πόσο είναι κατανοητή στη ζωή μας; Θεωρείς πως μια θεωρητική προσέγγιση ή θεολογίζουσα αντιμετώπιση θα βοηθήσει στην βίωση της εσχατολογίας της Εκκλησίας; Το να κατασκευάζουμε θέσεις στα ακαδημαϊκά θεολογικά μας εργαστήρια, δεν σημαίνει ότι έχουμε πετύχει να βρούμε τη σημασία τους για τη ζωή των ανθρώπων.Χρειάζεται να μιλήσουμε μια πιο ρεαλιστική γλώσσα κι εδώ εντάσσεται και το αίτημα για αναγέννηση της λατρείας.

5. Συμφωνώ για την Καινή Διαθήκη και την Θεία Λειτουργία. Δεν είναι αρκετό όμως. Ας συνεχιστεί πάντως ο προβληματισμός. Είναι καλό να ακούγονται γνώμες!

π. Θεμιστοκλής

Είμαι δεκαοκτώ ετών και από μικρό παιδί πηγαίνω συχνά στην εκκλησία. Πιστεύω ότι η γλώσσα που χρησιμοποιεί η εκκλησία στις ακολουθίες της δεν είναι και τόσο δύσκολη ώστε κάποιος να μην καταλαβαίνει το νόημα των λέξεων. Κυρίως στη Θεία Λειτουργία η γλώσσα που χρησιμοποιείται είναι πολύ κατανοητή. Όλοι καταλαβαίνουν τι σημαίνει << Λάβετε, φάγετε...>>, <<Αγαπήσωμεν αλλήλους... >> κτλ. Φυσικά αντιλαμβάνομαι ότι αρκετοί πιστοί δεν είναι εξοικειωμένοι με τη γλώσσα της εκκλησίας και δυσκολεύονται να παρακολουθήσουν. Ίσως η Ιερά Σύνοδος να πρέπει να μεταφράσει στην δημοτική όλες τις ακολουθίες και όλα μυστήρια και να τα συμπεριλάβει σε μια έκδοση ενός βιβλίου, παράλληλα με το πρωτότυπο κείμενο, ώστε να εξυπηρετούνται αυτοί που δυσκολεύονται Προσωπική μου άποψη είναι ότι σε καμία περίπτωση η εκκλησία μας δεν πρέπει να υιοθετήσει τη δημοτική γλώσσα στη Θεία Λειτουργία. Αν πρέπει να υιοθετηθεί η δημοτική γλώσσα, πρέπει να υιοθετηθεί σε διάφορα αναγνώσματα του όρθρου και του εσπερινού όπου η γλώσσα που χρησιμοποιείται είναι αρκετά δύσκολη και δυσνόητη. Όσοι έχουν παρακολουθήσει, τυχαία, ακολουθία σε καθολική εκκλησία (εκεί χρησιμοποιούν δημοτική γλώσσα) θα έχουν διαπιστώσει την <<κρυάδα>> που προκαλεί η χρήση της δημοτικής (Κύριε ελέησε μας αντί για Κύριε ελέησον).

Αυτό που εγώ θα ήθελα να αλλάξει στη Θεία Λειτουργία είναι να ενισχυθεί και να καθιερωθεί η συμμετοχή του πιστού στη Θεία Λειτουργία. Δεν είναι πολύ όμορφο όλο το εκκλησίασμα μαζί να λέει το Πάτερ ημών, το Πιστεύω, το Φως ιλαρόν στον εσπερινό κτλ. Εντούτοις αυτό παρατηρείται σε λίγους ναούς και εξαρτάται από τον ιερέα και τον ιεροψάλτη.

Συγνώμη αν σας κούρασα αλλά ήθελα, επειδή απευθύνεστε σε νέους, να βοηθήσω και εγώ στον προβληματισμό σας.

Πέτρος

Η πρώτη μου αντιπαρατήρηση αφορά τόσο τον επισκέπτη της σελίδας που προτείνει την αλλαγή άλλων ακολουθιών πέραν της Θείας Λειτουργίας και του Όρθρου όσο και εσάς, που, αν κατάλαβα καλά, συμφωνήσατε με την παρατήρηση. Ενώ επιχειρηματολογεί τόσο πειστικά (και, κατά τη γνώμη μου, ορθά) με αντικείμενο τη γενική διατήρηση της πρωτότυπης γλώσσας, πώς καταλήγει στο συμπέρασμα να αλλάξουν (όχι απλώς να μεταφραστούν) οι "λοιπές" ακολουθίες; Ποιο επιχείρημα συνηγορεί υπέρ αυτής της άποψης; Ούτε εκείνος αλλά ούτε και εσείς φέρατε κάποιο επιχείρημα. Μήπως έχουμε φτάσει στο σημείο να θεωρούμε τα Μυστήρια του Γάμου, της Βαπτίσεως, του Ευχελαίου ή τους Αγιασμούς κλπ. "παρακατιανά" ή "Χριστιανισμό λαϊκής κατανάλωσης" για τους "μη μυημένους" (όπως το έθεσε έτερος επισκέπτης); Δηλαδή να έχουμε εμείς οι δήθεν "συνειδητοί" Χριστιανοί τη Θεία Λειτουργία μας στην αρχαία και "να την ευχαριστιόμαστε" και οι λοιποί που πατάνε στην Εκκλησία μόνο σε γάμους και βαφτίσια και βλέπουν παπά μόνο σε κάνα ευχέλαιο και αγιασμό να έχουν την καθομιλουμένη μπας και καταλάβουν τίποτα; Με συγχωρείτε για το απότομο ύφος με το οποίο διατυπώνω την ένστασή μου, αλλά εμένα αυτούς τους συνειρμούς μου κάνει αυτή η πρόταση. Νομίζω πως ό,τι ισχύει για τη Θεία Λειτουργία πρέπει να ισχύει για όλες τις ακολουθίες. Η λειτουργική γλώσσα πρέπει να είναι ενιαία. Η αλλαγή της, έστω και μερική, είναι βέβαιο ότι θα προκαλέσει νέους διχασμούς στο σώμα της Εκκλησίας μας. Αφορμή ζητάει ο πειράζων για να δημιουργήσει νέους παλαιοημερολογίτες.

Κατά δεύτερο λόγο θα ήθελα να αντιπαρατηρήσω περί της αιρέσεως της τριγλωσσίας τα εξής. Όταν π.χ. ο Γέρων Παΐσιος επισημαίνει ότι το δόγμα της πίστεώς μας δεν ΜΠΟΡΕΙ να το διατυπώσει καμία άλλη γλώσσα είναι κάτι τελείως διαφορετικό από αυτό που είπαν οι καθολικοί ότι το δόγμα, τις ακολουθίες κλπ. δεν ΕΠΙΤΡΕΠΕΤΑΙ να το αποδώσει άλλη γλώσσα πέρα από τις τρεις. Η υπεροχή της πρωτότυπης γλώσσας θα πρέπει να αποδοθεί όχι στη δήθεν υψηλότερη αξία της, αλλα σε στοιχεία όπως η ποιητικότητά της και ο λεξιλογικός και εκφραστικός πλούτος της. Η χρήση της δοτικής και της ευκτικής, η χρήση μετοχικών και απαρεμφατικών προτάσεων, η ευπλασία της γλώσσας, η χρήση επιπλέον προθέσεων και επιρρημάτων και τόσα άλλα, καθιστούν την δογματικώς ορθή και αισθητικώς ομαλή μεταφορά του κειμένου στη νεοελληνική έργο εξαιρετικά δύσκολο και ριψοκίνδυνο. Η δε αμφισβητούμενη αποτελεσματικότητά του (επί του επισκέπτη που ομιλει περί "καλοπροαίρετων" μαθητών Λυκείου έχω να αντιπαρατηρήσω ότι ο καλοπροαίρετος θα πήγαινε και δεύτερη και τρίτη φορά στην Εκκλησία πριν πει ότι δεν καταλαβαίνει τίποτα. Οι παππούδες μας που ως αγράμματοι νέοι πηγαιναν κάθε μέρα τι ήταν, κακοπροαίρετοι;) οδηγεί στο να γείρει σαφώς η πλάστιγγα υπέρ του να μην αλλάξει τίποτε.

Επίσης, ποιος σημερινός λειτουργός της Εκκλησίας μας θα μπορούσε αλήθεια να "διεκδικήσει" για τον εαυτό του φωτισμό ανάλογο με αυτόν ενός Μ. Βασιλείου, ενός Χρυσοστόμου ή ενός Μεθοδίου και ενός Κυρίλλου; Όχι ότι δεν είναι δυνατόν να υπάρξουν τέτοιοι άνδρες στις μέρες μας, αλλά, όπως και εσείς και ο έτερος επισκέπτης της σελίδας το θέσατε, θα χρειαστεί στην ουσία ένα καινούργιο κείμενο, δεν μπορούμε να έχουμε ένα μεταφρασμένο κείμενο. Για κάτι τέτοιο χρειάζονται εκκλησιαστικοί άνδρες αναλόγου μεγέθους και φωτισμού. Και να έχουμε τέτοιους (που, ευελπιστώ, ακόμη έχουμε) είναι δυνατόν αυτοί, φορείς της θεαρέστου ταπεινώσεως όπως θα είναι, να τολμήσουν να ορθώσουν το ανάστημά τους δίπλα σε εκείνους τους Πατέρες και να "αντικαταστήσουν" τα κείμενα που εκείνοι θεόπνευστα έγραψαν, "διεκδικώντας" ανάλογη θεοπνευστία, χωρίς να υπάρχει επαρκής λόγος (π.χ. φωτισμός ενός αλλόγλωσσου λαού);

Οι Πατέρες γνώριζαν τα δόγματα εκ Θείας Αποκαλύψεως και τα διετύπωσαν όπως τα διετύπωσαν. Εμείς τα γνωρίζουμε με τον ίδιο τρόπο για να τολμήσουμε να τα αποδώσουμε στην Νεοελληνική; Θα γνωρίζουμε αν κάνουμε σωστή μετάφραση ή απόδοση για τη Θεία Λειτουργία και τις άλλες ακολουθίες μας; Έχουμε νομίζω μεγάλη ευθύνη να τα κρατήσουμε. Και είναι και τιμή μας μόνοι εμείς από τα εκατοντάδες εκατομμύρια Ορθοδόξων να έχουμε τα πάντα στην πρωτότυπη γλώσσα τους. Όχι ότι οι άλλες γλώσσες (ή η νέα Ελληνική) είναι αξιολογικά κατώτερες, αλλά οπωσδήποτε άλλο πνευματικό κέρδος προσθέτει σε εμάς τους μη φωτισμένους το πρωτότυπο.

Την ευχή σας
Γεώργιος
Δικηγόρος Θεσσαλονίκης

Νίκος

Αγαπητέ Νίκο,

Η πρότασή σου είναι ενδιαφέρουσα. Την καταγράφουμε και περιμένουμε τον προβληματισμό και άλλων!

π. Θεμιστοκλής

Νομίζω ότι στη "Νέα Εποχή" της "Παγκοσμιοποίησης" στην οποία ζούμε κάθε εωτερισμός, κάθε απομάκρυνση από την παράδοσή μας, κομμάτι της οποίας είναι και η γλώσσα μας, είναι παρακινδυνευμένη και πολύ εύκολα παρεξηγήσιμη. Ως εκ τούτου, θεωρώ ότι η απομάκρυνσή μας από την πρωτότυπη γλώσσα του Ευαγγελίου, η οποία, ο καλός Θεός, μας έκανε εμάς τους Έλληνες τη μέγιστη τιμή να είναι η ίδια η μητρική μας γλώσσα, είναι ένα άνοιγμα σε έναν δήθεν "εκσυγχρονιστικό" δρόμο ο οποίος στην πραγματικότητα είναι επικίνδυνος και αμφίβολης αξίας. Άλλωστε δεν μπορώ να καταλάβω πως οι παππούδες και γιαγιάδες μας με τις ελάχιστες γραμματικές γνώσεις τους, τις περισσότερες φορές, μπορούσαν και απομνημόνευαν ολόκληρη τη Θεία Λειτουργία και εμείς οι "μορφωμένοι" δεν μπορούμε τάχα να την παρακολουθήσουμε...Μήπως εμείς είμαστε λιγότερο πιστοί από εκείνους;

Με πολύ ενδιαφέρον παρακολουθώ όλες αυτές της ημέρες τον διάλογο που γίνεται μέσα από το internet (δεν μου αρέσει η λέξη διαδίκτυο) σε μια από τις πιο όμορφες χριστιανικές σελίδες. Επιτρέψτε μου ταπεινά να εκφράσω την άποψη μου, για να συμβάλω και εγώ στον διάλογο.

Έχω την εντύπωση ότι τα τελευταία χρόνια η εκκλησία έχει αρχίσει έναν αγώνα δρόμου για την προσέγγιση της νεολαίας. Πολλές φορές στον βωμό αυτής της προσπάθειας βλέπω να θυσιάζονται πολλά πράγματα και προβληματίζομαι. Βλέπω να αναγράφονται σε πίνακες ανακοινώσεων των ενοριών για την εξομολόγηση π.χ : π. Νικόλαος Τετάρτη, π. Ευσέβειος Πέμπτη, π. Αθανάσιος (ΠΡΟΣΟΧΗ μόνο για νέους !!!!) Τρίτη - Πέμπτη -Σάββατο 5-9 μ.μ. και αναρωτιέμαι γιατί τόσο τονισμός και ενδείξεις στο πρόσωπο του «ειδικού» ιερέως; Βλέπω συχνά σε ενορίες ή ακούω συχνότερα από εκκλησιαστικούς σταθμούς ότι στις τάδε του μηνός στο βήτα παρεκκλήσι την δείνα ενορίας θα τελεστεί από τον «ράμπο» ιερέα νεότητος αγρυπνία για νέους !!! (θέλω να πιστεύω ότι οι επίτροποι δεν θα εκτελούν χρέη πορτιέρη και δεν θα ζητούν από τους πιστούς ταυτότητα για να δουν το όριο ηλικίας για να μπορέσουν να εισέλθουν στον ναό){το θρήσκευμα το θεωρώ σίγουρα εγγεγραμμένο και δεν κάνω λόγο}.

Πιστεύω ότι τα τελευταία χρόνια στην πατρίδα μας έχουμε χάσει λίγο την αίσθηση του ωραίου και της ομορφιάς από μια μανία πληθωρικότητας που έχει κυριεύσει όλους μας. Όλα τα κρίνουμε βάση του όγκου και του μεγέθους που παρουσιάζουνε. Τόσοι ήταν σ' αυτή την συγκέντρωση, περισσότεροι μαζεύτηκαν σε άλλη διαδήλωση, χιλιάδες οι οπαδοί αυτού του κόμματος στην Θεσσαλονίκη, κατέρριψε τα δεδομένα η λαοσύναξη των Αθηνών...και δεν συμμαζεύεται. Έχουμε ξεχάσει τα μέλη της εκκλησιάς ότι ανήκουμε στο «μικρόν ποίμνιον», στο καράβι της αληθείας που μπορεί να κλυδωνίζετε, που μπορεί να διώκεται άλλα επειδή το τιμόνι ανήκει σ' Άλλον εμείς πρέπει να λειτουργούμε ως ναύτες και όχι ως καπετάνιοι.

Και για να γίνω πιο συγκεκριμένος, δεν είναι δυνατόν να λειτουργεί η εκκλησία με το συνειρμό των προσφορών του εμπορίου. «Θα αλλάξουμε την γλώσσα της Θ. Λειτουργίας και έτσι οι νέοι θα έρθουν στην εκκλησία». Μου θυμίζει λίγο Χριστουγεννιάτικο μπόνους από πολυκατάστημα. Είναι γεγονός ότι η γλώσσα που τελείται η Θ. Λειτουργία δεν είναι τόσο απλή ώστε να αντιλαμβάνεται ο πιστός από την πρώτη φορά όλα τα σημεία της ακολουθίας. Είναι όμως μια γλώσσα με βαθύ ποιητικό πλούτο, που δεν μπορώ να πιστέψω ότι θα μεταφερθεί στην νεοελληνική ανέπαφη. Τα υψηλά νοήματα που κρύβονται πίσω από το κείμενο πιστεύω ότι ποτέ δεν θα μπορούσε να τα εκφράσει στο απόλυτο η σημερινή καθομιλουμένη. Εξάλλου όσοι από εμάς είχαν την τύχη να συμμετέχουν σε θεία λειτουργία στο εξωτερικό και άκουσαν σε κάποια άλλη γλώσσα την ακολουθία πρέπει να πήραν μια πρώτη γεύση.

Αυτό που θα είχα να προτείνω επι του θέματος είναι τα εξής:

Α) Η Θ. Λειτουργία να παραμείνει ως έχει. Αντιθέτως κάποιες άλλες ακολουθίες π.χ. αγιασμός, ευχέλαιο, βάπτιση, γάμος κ.α. θα μπορούσαν όχι να μεταφραστούν οι ακολουθίες, αλλά να γραφτούν εκ νέου, από την αρχή νέα κείμενα στηριγμένα στο σημερινό γλωσσικό αισθητήριο της πατρίδος μας. Εάν για παράδειγμα αντικατασταθεί η σημερινή ευχή «επι τη ευλογησει νέου οχήματος», η οποία ίσως με την πρώτη ανάγνωση να μην καταλάβουμε επακριβώς τι λέει πόσο μάλλον ένας άνθρωπος ο οποίος δεν έχει και μεγάλη επαφή με τα ιερά κείμενα, δεν πιστεύω ότι θα υπήρχε πρόβλημα γιατί αποτελεί μια μικρή ευχή ευλογίας και συνοδοιπορίας των πιστών και όχι το Μέγα Μυστήριο της Θείας Λειτουργίας. Ανακεφαλαιώνοντας, δεν θα με ενοχλούσε οποιαδήποτε αλλαγή στην γλώσσα των ακολουθιών εκτός από την ακολουθία του όρθρου και της Θ. Λειτουργίας.

Β) Το ωράριο των ακολουθιών το θεωρώ outsider από την ελληνική πραγματικότητα. Αντί για να έχουμε διπλές λειτουργίες στις ενορίες και να διασπούμε το ποίμνιο θα μπορούσε ο όρθρος αντί για 7 να άρχιζε στις 8 ή 8:30. Η Κυριακή ας μην ξεχνούμε ότι είναι αργία και οι περισσότεροι δεν εργάζονται αυτή την μέρα. Εξάλλου το βεβαρημένο πρόγραμμα των οικογενειών του Σαββάτου (ψώνια από super market, κολυμβητήρια, ξένες γλώσσες, κατηχητικά, κάποιος γάμος που κακώς η εκκλησία μας ακόμα τους ιερουργεί αυτήν την ημέρα, κάποια βάπτιση) λειτουργεί ανατρεπτικά στην πιθανή θέληση για πολύ πρωινή προσέλευση στον ναό αφού η κόπωση από την προηγούμενη μέρα είναι για όλους μας αρκετά μεγάλη.

Γ) Η συμμετοχή του κόσμου κατά την ώρα της λατρείας είναι ένα σημείο κλειδί για την προσέλευσή του στον ναό. Μέχρι τώρα οι πιστοί έχουν «καταντήσει» απλώς θεατές χωρίς να συμμετέχουν ενεργά την ώρα της λατρείας. Θα ήταν δυνατόν πιστεύω τα αντίφωνα να ψάλλονται από όλο τον λαό. Ο αρχαιότατος ύμνος «ο μονογενής Υιός...» θα μπορούσε και αυτός να λεχθεί από τον λαό. Το άγιος ο θεός χωρίς το «αμανετζίδικο» δύναμις, απλό σε δεύτερο ήχο και πάλι θα μπορούσε να το αποδώσει ο λαός. Όσο για τα λειτουργικά η παράδοση θέλει πολύ απλά λειτουργικά στηριγμένα στο κλητόν (κάτι σαν τον απόστολο δηλαδή) που είναι πολύ λιτά στο μέλος τους και εύκολα να απομνημονευθούν στο λαό.

Δ) Τέλος να ξαναζωντανέψουν οι ενορίες και να λειτουργήσουν ως πραγματικές κοινότητες. Να γνωρίζονται μεταξύ τους οι πιστοί και να μην μένουμε στην απρόσωπη συγκέντρωση μιας λατρευτικής κοινότητας που ζούμε σήμερα. Για να μπορέσουμε να πετύχουμε σ' αυτό θα πρότεινα μετά την Θ. Λειτουργία να υπάρχει ένας καφές, ένα πρωινό για ΟΛΟΥΣ και όχι για μερικούς ενορίτες. Έτσι κατά την διάρκεια αυτού του πρωινού γεύματος μετά την λατρευτική σύναξη θα μπορέσουν οι πιστοί να γνωριστούν μεταξύ τους και να νοιώσουν πραγματική και όχι εικονική κοινότητα. Καλό λοιπόν θα ήταν από αύριο να αγοράσουν οι ενορίες αρκετά μπρίκια και όχι φακελάκια Λουμίδη παρά χύμα και με το κιλό !!

Ζητώ συγνώμη εάν σας κούρασα

Αγαπητέ συνοδοιπόρε του κυβερνοχώρου,

Καταγράφουμε τις θέσεις σου (προσωπικά ως π. Θεμιστοκλής συμφωνώ, μάλλον απόλυτα) και περιμένουμε και τον αντίλογο, γιατί όχι!

Καλή χρονιά!

π. Θεμιστοκλής

Από την άλλη πολλοί έλεγαν και παλαιότερα πως η Εκκλησία πρέπει να συμπεριφέρεται στο κλίμα της εποχής της και να προσαρμόζεται σε αυτή, αν και στα τελευταία βήματα της σύγχρονης σε μερικους τομείς εκκλησίας πολλοί τρόμαξαν και την προτίμησαν και πάλι όπως παλιά, αν άλλαζε λοιπόν η γλώσσα της Θ.Λειτουργίας σε μερικούς μπορεί να άρεσε, όμως το μεγαλύτερο ποσοστό θα έλεγε πως έχασε η Λειτουργική ζωή ένα απο τα ωραιότερα στοιχεία της και πως έγινε και αυτή πεζή και άχρωμη.

Η νεολαία μια και ανήκω και εγώ με τους φίλους και συνεργάτες μου αποτελεί τα νέα κύτταρα της Εκκλησίας αλλά και της παράδοσης μας γενικότερα. Έχουν γίνει αρκετές προσπάθειες τουλάχιστον στην Αθήνα για προσέγγιση των νέων μέσα απο την μετάφραση των Κειμένων της Θ.Λειτουργίας αλλά σε διάφορες ενορίες με συνάξεις και κηρύγματα ώστε να γινονται πιο αντιληπτά και κατανοητά κατά την τέλεση της. Σε διάφορες επίσης ενορίες συμβαίνει η επεξήγηση σε διάφορα άλλα μέρη την ώρα της λειτουργίας, όπως Απόστολος και Ευαγγέλιο και γίνονται έτσι ακόμη πιο προσιτά στους νέους. Βέβαια και με τα μέσα αυτά δεν έχει παρατηρηθεί κατακόρυφη αύξηση των νέων. Θα πρότεινα όμως αν ισχύσει νέα γλώσσα τέλεσης της Θ.Λειτουργίας να περιοριστεί μια φορά την εβδομάδα η τέλεση της σε κάθε Ι.Ναό π.χ. κάθε Παρασκευή απόγευμα έτσι ώστε να επικρατήσει και να διασωθεί περισσότερο η μοναδική σημερινή μορφή των Ιερών Ακολουθιών μας αλλά και να παραμείνει ικανοποιημένος ο λαός της εκκλησίας. Έτσι θα φανεί ίσως περισσότερο και τί ο κόσμος προτιμά, ίσον "δημοψήφισμα".

Η νεολαία αγαπά την εκκλησία αλλά δεν έχει βρεθεί σε μερικές περιπτώσεις ακόμη ο τρόπος να το εκφράσει, που όταν το κάνει αποκαλύπτονται μεγάλα αποθέματα πίστης και έντονη επιθυμία για συμμετοχή. Οι ναοί μας γεμίζουν τα τελευταία χρόνια ακόμη περισσότερο απο νέους λόγω της σύγχρονης μορφής της Εκκλησίας σε ορισμένους τομείς όπως προανέφερα, αν και νομίζω πως διαχέεται και στον τρόπο καθώς και το περιβάλλον της τέλεσης της Θ.Λειτουργίας. Το Ίντερνετ ας πούμε είναι μια σπουδαία και ευχαριστη μορφή επικοινωνίας ακόμη και με την Εκκλησία και συμβαδίζει απόλυτα με το πνεύμα και το ύφος της εποχής μας. Όμως η πρόοδος στο σύνολο της θα πρεπει να σέβεται και να διατηρεί το χρώμα εκείνο που οδηγεί τι αισθήσεις μας να συνθέτουν κάτι αυτούσιο και μοναδικό και δια αυτού να αναγνωρίζουν την αξία που το κάνουν αυθεντικό, όπως ένα από αυτά είναι και η γλώσσα της Λειτουργίας.

Παναγιώτης

Αγαπητέ Παναγιώτη,

Καταγράφουμε και τις δικές σου απόψεις, που είναι ενδιαφέρουσες! Καλή χρονιά!

π. Θεμιστοκλής

Για να μπορέσει να υπάρξει αλλαγή θα πρέπει πρώτα να αλλάξουν νοοτροπίες, κάτι για το οποίο είμαι τελείως απαισιόδοξος. Και μην πει κάποιος ότι αυτό είναι εύκολο. Αρκεί να διαβάσει κάποιος το σχετικό διάλογο για τη γλώσσα της θείας λειτουργίας που διεξάγεται στις σελίδες της ΣΥΝΑΞΗΣ.

Πιστεύω όμως ότι ένα πρώτο βήμα θα ήταν η υποβολή συγκεκριμένων προτάσεων για να υπάρξει και σχετικός ουσιαστικός διάλογος.

Ευχαριστώ
Νίκος

Περιμένουμε τις δικές σου προτάσεις κατ' αρχάς. Τι εννοείς με την αλλαγή νοοτροπίας; Καλή χρονιά!

Φιλικά,
π. Θεμιστοκλής