ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΝΕΩΝ

Του Πρωτ. Θεμιστοκλή Μουρτζανού,
Φιλόλογου- Θεολόγου,
Κληρικού της Ι. Μ. Δημητριάδος

Αν πριν από πέντε χρόνια κανείς οριοθετούσε την οργάνωση του νεανικού- κατηχητικού έργου της Εκκλησίας, θα έβαζε ως τελικό του βήμα το Λύκειο. Οι καλύτερα καταρτισμένοι κληρικοί και κατηχητές ασχολούνταν με τις ομάδες Λυκείου και μάλιστα έχοντας έναν ανεπαίσθητο φόβο και προβληματισμό μέσα τους απέναντι στην αμφισβήτηση ή την αδιαφορία που συναντούσαν. Το πέρας του Λυκείου ισοδυναμούσε με το πέρας του νεανικού έργου της Εκκλησίας. Κάποιοι κύκλοι που απευθύνονταν σε φοιτητές υπήρχαν στην Αθήνα και σε κάποιες έδρες Μητροπόλεων που θεωρούνταν ότι ασκούν πρωτοποριακό έργο στη νεότητα. Ίσως μόνο οι λεγόμενες "χριστιανικές οργανώσεις" να ασχολούνταν συστηματικά με την κατήχηση μετά το Λύκειο, αν και σε αρκετά παρωχημένα σχήματα (διαλέξεις για φοιτητές και διαλέξεις για φοιτήτριες ή συναντήσεις με χαρακτήρα κατήχησης).

Όταν ξεκίνησε η περίφημη "εκπαιδευτική μεταρρύθμιση Αρσένη", κανείς ίσως δεν φανταζόταν τις παρενέργειες που θα προκαλούσε στη νεανική ζωή. Οι μαθητές του Λυκείου απασχολούνται με φροντιστήρια καθημερινά, αλλά και το Σαββατοκύριακο. Μάλιστα, όλα τα φροντιστήρια που σέβονται το έργο τους, φρόντισαν να απασχολούν τους μαθητές και το πρωί της Κυριακής, βάζοντάς τους να γράφουν διαγωνίσματα. Παράλληλα, τα ιδιαίτερα μαθήματα είναι κοινός τόπος ότι γεμίζουν το μαθητικό πρόγραμμα (τουλάχιστον των "καλών μαθητών"), ακόμα και την Κυριακή. Οι μαθητές του Λυκείου, εκτός των άλλων πειρασμών (της χωρίς μέτρο διασκέδασης, των σχέσεων, της "ψυχαγωγίας" μέσω του ποδοσφαίρου, των κινητών και της κατανάλωσης), έχουν πλέον να αντιμετωπίσουν και το άγχος της εισόδου στο Πανεπιστήμιο, το οποίο στραγγαλίζει κυριολεκτικά κάθε μεταφυσικό προβληματισμό.

Όλες αυτές οι παρενέργειες θα ήταν ψέμα να πιστέψουμε ότι έγιναν αντιληπτές από την ποιμαίνουσα Εκκλησία. Όσοι ασχολούμαστε με το νεανικό έργο διαπιστώσαμε ξαφνικά ότι τα παιδιά του Λυκείου δεν έρχονται στις νεανικές συντροφιές της Εκκλησίας, προσπαθήσαμε να το αποδώσουμε σε άλλους παράγοντες (τη δική μας ανεπάρκεια και έλλειψη εκσυγχρονισμού στις αντιλήψεις, στην μη προσήκουσα φροντίδα του ενοριακού και Μητροπολιτικού έργου, στην έλλειψη ζήλου), ωστόσο η κύρια αιτία, για την οποία πολύ λίγα μπορούμε να κάνουμε, είναι το υπερφορτωμένο πρόγραμμα των παιδιών. Μάλιστα, όσα εξακολουθούν να έρχονται στις συναντήσεις Λυκείου των Ενοριών ή των κινήσεων, αντιμετωπίζουν τα πάντα ως αφορμή εκτόνωσης και το επίπεδο προβληματισμού τους (γιατί για αμφισβήτηση μάλλον δεν είναι εύκολο να κάνουμε λόγο, καθώς ελλείπει ουσιαστικά η ταυτότητα και η ιδεολογία στη νέα γενιά) είναι αρκετά χαμηλό.

Δυστυχώς κανένας μέχρι τώρα δεν ασχολήθηκε με την ουσιαστική μελέτη του φαινομένου. Αρκείται η ποιμαίνουσα Εκκλησία στο να δημοσιεύει στατιστικά στοιχεία Ανώτερων Κατηχητικών Σχολείων στα Δίπτυχά της, χωρίς να μελετά τις αλλαγές που ήδη έχουν επισυμβεί στην νεανική κοινότητα και χωρίς να καταστρώνει σχέδια και οργανωτικά σχήματα, τα οποία μέσα από την συμπλήρωση εμπειριών από όσους ήδη, μάλλον εξ ενστίκτου ή εκ φωτισμού του Θεού, έχουν δοκιμάσει, θα τα προτείνει πλέον σε συνοδικό επίπεδο, ώστε να γίνουν ριζικές αλλαγές στην οργάνωση και τη δομή του νεανικού έργου. "Καιρός του ποιήσαι".

Μόλις πάντως οι νέοι μας ολοκληρώνουν τις εγκύκλιες σπουδές τους, κάτι αλλάζει μέσα τους. Απελευθερωμένοι από το άγχος, οδηγούνται σε εσωτερικές αναζητήσεις και καλλιεργείται μέσα τους ένας προβληματισμός, συνοδευόμενος πλέον από αμφισβήτηση. Αλλά και όσοι είναι μακριά από την Εκκλησία, ζώντας εκκοσμικευμένα, τείνουν "ευήκοον το ους" σε προσπάθειες που απευθύνονται σ' αυτούς. Αρκεί να χαρακτηρίζονται από ελευθερία πνεύματος και ανοιχτούς ορίζοντες, αλλά και να εκφέρονται με γλώσσα κατανοητή και σε άμεση σχέση με την σύγχρονη πραγματικότητα. Όπου λοιπόν Ενορίες, Μητροπόλεις, κινήσεις επεχείρησαν να οργανώσουν "μεταλυκειακούς κύκλους" ή "συνάξεις", με κοινό τους φοιτητές, σπουδαστές ΙΕΚ, απλούς αποφοίτους Λυκείου, εργαζόμενους, γενικότερα νέους από 18 ως 35 ετών περίπου, το αποτέλεσμα ήταν αρκετά εντυπωσιακό. Συζητήσεις, προβληματισμός, απορίες, αμφισβήτηση, ενδιαφέρον. Πνευματική μεθηλικίωση δηλαδή από το Λύκειο στο "Μετά το Λύκειο".

Αν πραγματικά επιθυμούμε μια γενναία τομή στα νεανικά τεκταινόμενα σήμερα και αν κρίνουμε ότι το άνοιγμα του Αρχιεπισκόπου στη νέα γενιά χρειάζεται να αποκτήσει ουσιαστικό περιεχόμενο σωτηρίας και δράσης, είναι αναγκαιότητα να προσανατολιστούμε προς την ίδρυση και λειτουργία τέτοιων κύκλων. Σε Μητροπολιτικό επίπεδο στα μη αστικά κέντρα, με ευαισθητοποίηση από τους Μητροπολίτες των μικρότερων Μητροπόλεων, και ει δυνατόν σε όλες τις Ενορίες των μεγάλων αστικών κέντρων. Με ένα καλά οργανωμένο πρόγραμμα πληροφόρησης των νέων, ιδίως στην επαρχία, αλλά και με την δραστηριοποίηση των πλέον ικανών στελεχών της κάθε τοπικής Εκκλησίας ή ενορίας, με την δημιουργία ενός χώρου άνετου, φιλικού, που να έχει σχέση με την καθημερινότητα των νέων (μητροπολιτικά ή ενοριακά νεανικά στέκια), είναι δυνατόν να καρπωθεί η Εκκλησία τις αναζητήσεις των νέων.

Ένας μεταλυκειακός κύκλος παρουσιάζει εγγενείς δυσκολίες. Ο συντονιστής και η κατάρτισή του είναι το κλειδί. Στη συνέχεια η θεματολογία που θα επιλεγεί, η αποφυγή του κινδύνου της κηρυγματικής, ηθικολογικής ή ακαδημαϊκά θεολογικής διδασκαλίας, η οικονομική στήριξη του κύκλου. Δεν μπορεί κανείς να προχωρήσει οργανωτικά χωρίς να διαθέσει χρήματα. Οι φωτοτυπίες των θεμάτων, τα κεράσματα, ένα τραπέζι μετά από μια αγρυπνία, η μετάκληση ικανών ομιλητών, η χρηματοδότηση εκδρομών με χαμηλό κόστος ώστε να είναι δυνατή η συμμετοχή ικανού αριθμού μελών της συντροφιάς είναι θέματα οικονομικά. Αλλά περισσότερο από όλα χρειάζεται να δημιουργηθεί η εικόνα της συντροφιάς, της παρέας, της άνεσης που θα κάνει κάποιον να αισθανθεί τον κύκλο ως την ψυχαγωγία και τη χαρά, παράλληλα με τον χώρο που θα απαντηθούν πνευματικά τα υπαρξιακά αλλά και καθημερινά του ερωτήματα.

Από την μικρή μας εμπειρία στη λειτουργία επί έξι και πλέον χρόνια του μεταλυκειακού κύκλου της Ενορίας του Αγίου Βασιλείου Βόλου, προτείνουμε κάποια θέματα τα οποία βρήκαν ανταπόκριση στους νέους. Οι ανθρώπινες σχέσεις (διαφυλικές και μη), η σχέση του ανθρώπου με το Θεό, η παρουσία του χριστιανισμού στη σύγχρονη εποχή, η ασκητική μας παράδοση, ζητήματα πίστης και ανθρωπολογίας, αλλά και θεολογικά θέματα, όπως η λατρεία και η συμμετοχή μας σ' αυτή, μπορούν να αποτελέσουν αφορμές συζήτησης και προβληματισμού.

Ο διάλογος χρειάζεται ανοιχτό πνεύμα και ευρύτητα. Είναι πλέον ανώφελο η Εκκλησία να μη συζητά με τόλμη, αλλά και την γενναιότητα της αυτοκριτικής όπου χρειαστεί. Συζήτηση, άλλωστε, δεν σημαίνει άρνηση των κανόνων και των θέσεών της, διότι δυστυχώς θεωρούμε από έλλειψη ουσιαστικής κατάρτισης, πνευματικής ζωής, αλλά και από την ανασφάλεια του εγωισμού μας, να θεωρούμε πως αν συζητήσουμε θα προδώσουμε τις αρχές μας. Η αποστολή της Εκκλησίας είναι να παρουσιάζει τις θέσεις και τις αξίες της πίστης και του Ευαγγελίου με γενναιότητα, ειλικρίνεια, θετικό πνεύμα, αλλά και σεβασμό στην αντίρρηση. Σημαίνει να ακούσουμε και να ακουστούμε. Πρώτα όμως να ακούσουμε. Και στη συνέχεια να προτείνουμε μέσα σε πνεύμα ελευθερίας και σεβασμού του άλλου, χωρίς να επιβάλλουμε.

Κύκλοι θεμάτων που μπορούν να αποτελέσουν αφορμές διαλόγου σε μεταλυκειακούς κύκλους μπορούν να είναι κατ' εκλογήν: τα βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης Παροιμίες, Σοφία Σειράχ, Άσμα Ασμάτων και Ψαλμοί, από την ασκητική μας παράδοση τα Ασκητικά Έργα του Αββά Δωροθέου, τα Εκατό Γνωστικά κεφάλαια του Αγίου Διαδόχου Φωτικής, το Γεροντικό, οι Ασκητικοί Λόγοι του Αββά Ησαία, τα Ασκητικά του Ισαάκ του Σύρου, η Κλίμακα του Αγίου Ιωάννου του Σιναϊτου, από την πατερική μας παράδοση οι Μυσταγωγικές Κατηχήσεις του Αγίου Κυρίλλου Ιεροσολύμων, η Εξαήμερος του Μεγάλου Βασιλείου, το Περί κατασκευής του ανθρώπου του Αγίου Γρηγορίου Νύσσης, από την λατρευτική μας παράδοση τα κείμενα των Ακολουθιών της Μεγάλης Εβδομάδος και άλλα.

Σκοπός της ενασχόλησής μας, ιδίως με τα κείμενα της ασκητικής μας παράδοσης, δεν είναι να θεωρητικολογήσουμε για την άσκηση, που εμείς οι ίδιοι πρώτοι δεν τη βιώνουμε, αλλά να εντοπίσουμε τις βασικές αξίες και αρετές που διαπνέουν τον ασκητικό βίο και να τις προσαρμόσουμε στις δικές μας συνθήκες ζωής, κατά το λόγο του Αγίου Ιωάννου του Σιναίτου: "Ο Θεός είναι για όσους θέλουν η ζωή και η σωτηρία τους. Όλων, και των πιστών και των απίστων, και των δικαίων και των αδίκων, και των ευσεβών και των ασεβών, και των απαθών και των εμπαθών, και των μοναχών και των κοσμικών, και των σοφών και των αγραμμάτων, και των υγιών και των ασθενών, και των νέων και των ηλικιωμένων (Ιωάννου του Σιναϊτου, Κλίμαξ, Λόγος Α', 4). Για λόγους ισορροπίας, μπορούμε μέχρι τη μέση της χρονιάς να ασχοληθούμε με θέματα πιο κοντινά στην πραγματικότητα της ζωής των νέων, τα οποία αντλούμε από την Παλαιά Διαθήκη ή τους Πατέρες, και το υπόλοιπο της χρονιάς, ιδίως κατά την Μεγάλη Σαρακοστή, με θέματα ασκητικά, τα οποία βοηθούν στην πνευματική κατάρτιση των νέων μέσα από τον διάλογο.

Η Ιερά Σύνοδος και η Ειδική Συνοδική Επιτροπή Αγωγής της Νεότητας πρέπει να προβληματισθούν στον τομέα αυτό του νεανικού έργου. Τόσο η σύσταση στις Μητροπόλεις για την οργάνωση τέτοιων κύκλων, αλλά και η ανάθεση συγγραφής ανάλογων βοηθημάτων, η διοργάνωση σχετικών σεμιναρίων που θα βοηθήσουν κληρικούς και λαϊκούς να καταρτισθούν αποτελούν πρακτικά βήματα που θα οδηγήσουν προς την προέκταση του νεανικού έργου, η οποία είναι πλέον αναγκαιότητα.

Ας μην παραθεωρούμε το γεγονός ότι μέσα από τέτοιους κύκλους προκύπτουν στελέχη του όλου νεανικού έργου της Εκκλησίας. Άλλωστε, ζούμε σε μια εποχή που χρειαζόμαστε νέο κρασί και νέους ασκούς και αυτοί οι κύκλοι μπορούν να αποτελέσουν τη βάση, αν μάλιστα ο Επίσκοπος της κάθε Επαρχίας τους στηρίζει με την παρουσία του, αν τα μέλη του κύκλου συνδέονται με πνευματικό πατέρα, αν οι νέοι αντιλαμβάνονται ότι η Εκκλησία συζητά σοβαρά, χωρίς φόβο, μέσα από διαδικασίες ανοιχτού διαλόγου, αν οι ήδη υπάρχοντες κατηχητές βρουν έναν χώρο περαιτέρω πνευματικής καλλιέργειας.

Είναι αναγκαιότητα να συνειδητοποιηθεί ότι το νεανικό έργο πρέπει να προεκταθεί στις ηλικίες μετά το Λύκειο. Τόσο η Ιερά Σύνοδος όσο και οι Μητροπόλεις, αλλά και οι Ενορίες που μπορούν χρειάζεται να κινηθούν συστηματικά σ' αυτή την κατεύθυνση. Γιατί είναι δεδομένο ότι το ποιμαντικό έργο της Εκκλησίας δεν σταματά στην εφηβεία, αλλά επεκτείνεται δια βίου.