ΙΣΤΟΡΙΑ

Οι 8 σύγχρονοι πολιτισμοί είναι κατά τον Huntington οι εξής: ο δυτικός, ο κομφουκιανικός, ο ιαπωνικός, ο ισλαμικός, ο ινδικός, ο σλαβορθόδοξος, ο λατινοαμερικανικός και πιθανόν ο αφρικανικός. Οι πολιτισμοί αυτοί χωρίζονται μεταξύ τους σε γεωγραφικές ζώνες επιρροής, πού διαχωρίζουν και τους λαούς που κατοικούν σ' αυτές. Παράλληλα με την κυκλοφορία του βιβλίου του ο Huntington δημοσίευσε το 1993 δύο άρθρα του στο έγκυρο περιοδικό "Foreign Affairs" με τα οποία υπεστήριζε ότι στην Ευρώπη η πόλωση των πολιτισμών υλοποιείται σε δυο πάλιν άξονες με βάση τις θρησκείες: ο ένας περιλαμβάνει τους λαούς πού ανήκουν στο ρωμαιοκαθολικό και προτεσταντικό δόγμα και συνιστά τη δυτική Ευρώπη και ο άλλος, είναι αυτός που οριοθετείται από την ορθοδοξία και τον ισλαμισμό, και είναι η ανατολική Ευρώπη, Αυτός ο δεύτερος άξονας είναι πολιτιστικά ασύμβατος με τον άλλο, δηλ. με τις αρχές της ευρωπαϊκής νεωτερικότητας, τα ανθρώπινα δηλ. δικαιώματα, την απουσία του φανατισμού, τους θεσμούς της δημοκρατίας.

Κατά τον Huntington η ορθόδοξη παράδοση και ο ισλαμικός φονταμενταλισμός με το αποτρόπαιο πρόσωπο μπαίνουν στο ίδιο τσουβάλι και αντιμετωπίζονται σαν πολιτισμικά απόβλητα πού συντηρούν τις εθνικιστικές εντάσεις, την τρομοκρατία και τις αυταρχικές κοινωνίες. Με άλλα λόγια ο μεν ισλαμισμός εμφανίζεται ως μέγας κίνδυνος για την ειρήνη του κόσμου, η δε Ορθοδοξία ως σκοταδιστική και μισαλλόδοξη. Και όλα αυτά σε αντίθεση με την αμερικανική και ευρωπαϊκή δύση (δυτικός πολιτισμός) πού εκπροσωπεί την πρόοδο, τη δημοκρατία, τον φιλελευθερισμό. Στα Βαλκάνια η οριοθετική διαχωριστική γραμμή μεταξύ των δύο πολιτισμών αρχίζει από τη Ρωσία και τη Φινλανδία, περνάει μέσα από τα κράτη της Βαλτικής, την Ουκρανία και τη Ρουμανία, μετά στρίβει μέσα από τα Βαλκάνια. Αυτή είναι η αρχαία γραμμή του ρήγματος ανάμεσα στους Καθολικούς και στους Ορθοδόξους.

Στη βάση της θεωρίας είναι η διαπίστωση ότι οι πολιτισμοί διαμορφώνουν τη νοοτροπία των λαών που επηρεάζονται απ' αυτούς. Έτσι ευρωπαίοι και αμερικανοί πιστεύουν ότι οι άλλοι λαοί δεν είναι σαν αυτούς. Βέβαια δεν διευκρινίζεται ποιος είναι καλύτερος, διότι δεν είναι αυτονόητο ότι οι λαοί της δύσεως είναι καλύτεροι από ορισμένους τουλάχιστον ανατολικούς στους οποίους κατατασσόμεθα κι εμείς οι Έλληνες. Ο Huntington ισχυρίζεται ότι ο ισλαμισμός εκφράζει κοινωνίες ολοκληρωτικές και αυταρχικές. Και επικαλείται το παράδειγμα του χομεϊνισμού και του γνωστού Σάλμαν Ρασντί, εναντίον του οποίου έχουν εκστρατεύσει τα στίφη των ισλαμιστών της Ανατολής. Ο ίδιος επιστήμων απορρίπτει το επιχείρημα ότι η συχνότερη επικοινωνία των λαών, πού χαρακτηρίζει την εποχή μας, θα αμβλύνει σταδιακά τις διαφορές μεταξύ των λαών και θα απαλύνει την απόσταση που τους χωρίζει. Αντίθετα ο πολιτικός αυτός επιστήμων φρονεί ότι με την πάροδο του χρόνου οι αντιθέσεις θα γίνουν οξύτερες, παρά την αλληλογνωριμία μεταξύ των λαών, γιατί οι άνθρωποι θα αγωνίζονται να διατηρήσουν την πολιτισμική τους ταυτότητα απέναντι στις παγκοσμιοποιητικές τάσεις του σύγχρονου κόσμου. "Οι αλληλεπιδράσεις ανάμεσα σε λαούς διαφορετικών πολιτισμών -λέγει ο Huntington- αυξάνουν την πoλιτιστική συνείδηση των ανθρώπων, η οποία με τη σειρά της ενισχύει διαφορές και εχθρότητες πού ανάγονται ή πιστεύεται ότι ανάγονται στα βάθη της ιστορίας".

Σε συνέντευξή του στη γαλλική εφημερίδα "La Croix" (21-22 Ιαν. 1996) ο Huntington υπεστήριξε ότι μεταξύ Ισλάμ και Μεταρρύθμισης υπάρχουν πολλές αναλογίες, ενώ η δημογραφική έκρηξη που παρατηρείται στις ισλαμικές χώρες κατ' αντίθεση με τη στασιμότητα ή και υποχώρηση των σχετικών δεικτών στην Δύση, συνιστά μια πραγματικότητα. Το ποσοτικό αυτό μέγεθος συνδυαζόμενο με τον αντιδυτικισμό, πού καλλιεργείται συστηματικά στην Ανατολή και αποτελεί κατάλοιπο των ιμπεριαλιστικών αποικιοκρατικών επιδόσεων της Δύσης σε βάρος της Ανατολής, και πού εθεωρείτο από τους δυτικούς ξεπερασμένος, εκφράζουν μιαν απειλή της Ασίας κατά της Ευρώπης. Οι ασιάτες δεν ξεχνούν τις ταπεινώσεις πού υπέστησαν από τους δυτικούς και θα εκδικηθούν. Στη βάση του φαινομένου αυτού υπάρχει και ή παρατηρούμενη οικονομική ανάκαμψη των ασιατών, οι οποίοι αποκτούν αυτοπεποίθηση και βλέπουν το βιοτικό τους επίπεδο να ανυψώνεται. Ένας σημερινός κορεάτης π.χ. είναι πολύ φυσικό να βλέπει πως δεν υπολείπεται και πολύ ενός ευρωπαίου στον οικονομικό τομέα. "Η δύση πρέπει να αντιληφθεί ότι ή εποχή της δυτικής επικυριαρχίας στον κόσμο, πού άρχισε τον 17ο αιώνα και έφθασε στο απόγειο της τον 20ο, φθάνει προοδευτικά στο τέλος της", φρονεί ο Huntington. Και συνεχίζει: "Ο δυτικός πληθυσμός αντιπροσωπεύει σήμερα το 10 % του πληθυσμού της γης. Και το οικονομικό βάρος της δύσεως μειώνεται εν σχέση με εκείνο της ασιατικής Ανατολής".

Οι απόψεις αυτές του αμερικανού επιστήμονα έχουν προκαλέσει και ανάλογες αντιδράσεις, παρά την ευρύτατη διάδοση των. Έτσι ο ιάπωνας π.χ. Φράνσις Φουκουγιάμα στο δοκίμιο του "Το τέλος της Ιστορίας", που είχε δημοσιευθεί το 1989, υπεστήριζε την ακριβώς αντίθετη θεωρία. Ότι δηλ. όλοι οι πολιτισμοί συνέκλιναν στα ιδανικά της φιλελεύθερης δημοκρατίας. Το ερώτημα που τίθεται σήμερα είναι αν πράγματι υπάρχουν στον κόσμο τόσο βαθιές διαχωριστικές γραμμές πού αντιπροσωπεύουν περισσότερα από τις απλές οικονομικές ή πολιτικές διαφορές. Και επίσης το ερώτημα αν η παγκοσμιοποίηση των λαών, πού συντελείται αργά άλλα σταθερά, δεν θα οδηγήσει στην ουσιαστική των προσέγγιση. Την απάντηση στα ερωτήματα αυτά τη δίδουν άλλοι επιστήμονες πού ισχυρίζονται ότι οι τοπικοί πολιτισμοί εξασθενίζουν από την εισβολή ξένων επιρροών πού τις περισσότερες φορές είναι αμερικανικές. Ίσως ο Huntingtοn να έχει δίκιο όταν γράφει ότι αυτή η παγκοσμιοποίηση θα επιφέρει ένα είδος πολιτιστικής παράνοιας μία επίταση της διαφοράς. Αυτό όμως είναι επί του παρόντος μόνο μία εικασία και υπάρχουν εξ ίσου έγκυρες εικασίες πού ακολουθούν την αντίθετη κατεύθυνση.

Αλλά ας προσεγγίσουμε τώρα στη θεωρία σε ό,τι μας αφορά αμεσότερα. Ο Huntigton, όπως είδαμε, τοποθετεί τον πολιτισμό της Ορθοδοξίας και του Ισλάμ σε παράλληλη γραμμή και τους χαρακτηρίζει από κοινού με αρνητικά χαρακτηριστικά. Η ιστορική προκατάληψη του αμερικανού επιστήμονα είναι φανερή, αν η σκέψη του δεν οφείλεται σε παντελή άγνοια της Ορθοδοξίας. Σε πρόσφατο άρθρο του στο περιοδικό "Foreign Affairs" (Νοέμ. - Δεκ. 1996) ο ίδιος επανέρχεται στη Θεωρία του και τη συμπληρώνει με μία προκλητική παράθεση πρακτικών υποδείξεων προς τις κυβερνήσεις της Δύσεως, πού θα καταστήσουν τον θεωρητικό διαχωρισμό των πολιτισμών εμφανή και αισθητό. Έτσι στο άρθρο του αυτό ο Huntington υποστηρίζει πώς η Δύση οφείλει να διαφυλάξει "αμόλυντο" τον πολιτισμό της και να καθορίσει τα όριά της. Αυτό πρακτικά σημαίνει έλεγχο στη μετανάστευση και ανάθεση στο ΝΑΤΟ της ευθύνης για την προάσπιση του δυτικού πολιτισμού. Γι' αυτό και στον στρατιωτικό αυτό συνασπισμό θα πρέπει να ενταχθούν μόνο οι χώρες πού από την ιστορία, τη θρησκεία και την πνευματική τους παράδοση είναι δυτικές. Και να αποκλεισθούν όλες οι ορθόδοξες. Μέριμνα του Huntington είναι να ορίσει την εσωστρέφεια της δύσεως με βάση την ομοείδεια του πολιτισμού της. Το γεγονός ότι σήμερα όλοι σχεδόν οι λαοί προσπαθούν να μιμηθούν τον αμερικανικό τρόπο ζωής δεν σημαίνει ότι μετέχουν και στο δυτικό πολιτισμό. "Όσο κι αν εκσυγχρονισθούν πολλές από τις σημερινές κοινωνίες δεν πρόκειται να αποκτήσουν και την ιδιαιτερότητα των δυτικών κοινωνιών. Ο δυτικός πολιτισμός δεν θα πάψει ποτέ να ανήκει αποκλειστικά στις κοινωνίες πού τον παρήγαγαν" (Βλ. Χρ. Γιανναρά: Η δεύτερη πρόκληση Huntington, στην Kαθημερινή, 24.11.96).

Οι τοποθετήσεις βέβαια αυτές είναι ανέρειστες και ανιστόρητες. Προϋποθέτουν την υπεροχή του δυτικού πολιτισμού σε σχέση με τον ανατολικό εν γένει, και του καθολικού - προτεσταντικού τρόπου ζωής σε σχέση με τον ορθόδοξο. Αφήνω κατά μέρος τον ισλαμισμό, γιατί πρόκειται περί αυθαιρέτου συνάφειας, πού μόνον ο Huntington επιχειρεί, αν και είναι πασίδηλο πώς ο ισλαμικός πολιτισμός του Κορανίου δεν έχει και δεν μπορεί να έχει καμιά σχέση με την ορθόδοξη προοπτική της ζωής και την απαραβίαστη αξία του ανθρώπινου προσώπου ως εικόνος του Θεού. Το Ισλάμ, παρά τις ορισμένες αντίθετες απόψεις, είναι συνώνυμο με το μίσος κατά των "απίστων" με τη χρήση βίας σε βάρος των, με στην υποτίμηση της γυναίκας, με τη θεοκρατική κοινωνία του αυταρχισμού και της αυθαιρεσίας. Στον ισλαμισμό τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι ανύπαρκτα και δικαίως ίσως ο Huntington κατατάσσει τον ισλαμικό πολιτισμό στην αρνητική πλευρά. Πολλοί ισχυρίζονται ότι βία και τρομοκρατία ευημερεί και στις χριστιανικές κοινωνίες και στις ασιατικές κλπ. Θέλοντας να απαλλάξουν τον ισλαμισμό από τη μορφή πού του αποδίδεσαι. Αυτό είναι αλήθεια, αλλά η διαφορά είναι ότι στον ισλαμισμό η βία έχει θεσμική θέση, ενώ στον χριστιανισμό μόνο ως απόκλιση μπορεί να δικαιολογηθεί.

Ποιος σήμερα μπορεί να ισχυρισθεί ότι ο δυτικός κόσμος ανήκει σε μια τάξη ανθρώπων με υψηλότερο πολιτισμό από τον ορθόδοξο; Οι καθολικοί και προτεστάντες δυτικοί δεν είναι εκείνοι πού ταλάνισαν τους ασιατικούς και αφρικανικούς λαούς με την επαίσχυντη δουλεία και τον αδίστακτο ιμπεριαλισμό τους; Οι ίδιοι λαοί δεν είναι εκείνοι πού εκμεταλλεύτηκαν υπανάπτυκτες χώρες, όπως λ.χ. την Ινδία και δίδαξαν το απάνθρωπο πρόσωπο του ωμού συμφέροντος; Αυτοί δεν είναι πού σήμερα επιβάλλουν τη "νέα τάξη πραγμάτων" στα Βαλκάνια, αδιαφορούντες για την τύχη των λαών, τους οποίους αιματοκυλούν, για να κόπτονται ύστερα υποκριτικά υπέρ των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της τιμωρίας των εγκληματιών πολέμου; Ποίοι μεγαλύτεροι εγκληματίες πολέμου υπάρχουν από τους σημερινούς γερμανούς και άγγλους και αμερικανούς πού από κοινού διαμέλισαν τα Βαλκάνια και έθρεψαν τους εμφύλιους πολέμους μέχρις ότου προωθήσουν τα πολιτικά των σχέδια; Οι δυτικοί δεν είναι αυτοί, πού με τον πολιτισμό τους, εφεύραν την εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο, ώστε να δώσουν όπλα στον Μαρξ να τους πολεμήσει με τη θεωρία του;

Ο Huntington ισχυρίζεται ακόμη ότι οι δυτικοί είναι κληρονόμοι του αρχαίου ελληνικού κλασικού πνεύματος, του ρωμαϊκού πνεύματος και του Χριστιανισμού. "Ο ισλαμισμός και ο ορθόδοξος πολιτισμός -γράφει- κληρονόμησαν επίσης στοιχεία της κλασσικής παράδοσης, αλλά ούτε κατά προσέγγιση στο ίδιο επίπεδο με τη δύση". Πρόκειται για ισχυρισμό πού γεννά την αγανάκτηση. Ποιος άλλος λαός έκτος από τους ρωμηούς του Βυζαντίου αξιοποίησε περισσότερο τα θησαυρό της αρχαίας κλασικής παιδείας και ποιος άλλος χώρος έκτος από το ένδοξο Βυζάντιο υπήρξε ο νόμιμος συνεχιστής της παράδοσης αυτής; Ξενίζει όντως ο αυθαίρετος αυτός ισχυρισμός που δεν βασίζεται σε έγκυρη ιστορική βάση. Ο διάσημος αμερικανός καθηγητής φαίνεται να αγνοεί παντελώς το Βυζάντιο, τον 4ο αιώνα, τις κατακτήσεις των βυζαντινών σε όλα τα επίπεδα του πολιτισμού επί χίλια χρόνια. Και ποιος εξεπολίτισε και εκχριστιάνισε τα από το βορρά εγκατασταθέντα μόλις τον 4ο αιώνα στην Ευρώπη βάρβαρα φύλα των Γότθων, αν όχι οι βυζαντινοί Έλληνες ιεραπόστολοι, πού από τη Μ. Ασία έφθασαν στην Λυών και στη Μασσαλία;

Θα έπρεπε να υπενθυμίσει κανείς στον αμερικανό καθηγητή ότι τα πρώτα βιβλία του Αριστοτέλη μεταφράσθηκαν στη Δύση μόλις τον l2ο αιώνα, και ότι αιτία του μεγάλου Σχίσματος, πού απέκοψε τη Δύση από την πνευματική της άρδευση από την Ανατολή ήταν η αδυναμία των υπανάπτυκτων τότε λαών της Δύσεως να παρακολουθήσουν το επίπεδο της ελληνικής εκφραστικής και εμπειρίας (Βλ. Χρ. Γιανναρά, ένθ' ανωτ.). Θα προσθέσουμε εδώ πώς οι μεγάλοι Πατέρες στης Εκκλησίας στην Ανατολή με τον φιλοσοφημένο λόγο τους, συνέβαλαν όσον ολίγοι στη διαμόρφωση του ανατολικού πολιτισμού και ότι στην ανατολή οι σπουδές σε όλη την έκταση του επιστητού έφθασαν στο απόγειο τους κατά την περίοδο πού στην δύση οι λαοί ζούσαν τη νηπιακή τους περίοδο και τρέφονταν με το "γάλα" του πλάνητος βίου και της βαρβαρότητας. Και αργότερα, θα πρέπει να υπενθυμίσει κανείς, ότι ο Μεσαίωνας, με ό,τι η λέξη αυτή υποδηλοί, υπήρξε γέννημα και ανάπτυγμα της "πολιτισμένης" δύσεως, γιατί στην Ανατολή δεν υπήρξε ποτέ Μεσαίωνας. Η δε Αναγέννηση, που διεδέχθη τον Μεσαίωνα στη δύση υπήρξε καρπός κυρίως των εκ της Ανατολής καταφευγόντων στη Δύση λογίων και άλλων ανδρών του πνεύματος, που μεταλαμπάδευσαν εκεί τα φώτα της προόδου, όπως την βίωναν οι λαοί της Ανατολής, οι οποίοι και υπό το απηνές σφάγανον των αράβων και των τούρκων κατακτητών δεν έπαυσαν να υποστασιάζουν το θαύμα της πνευματικής των υπεροχής και ουσιαστικής κυριαρχίας και επ' αυτών ακόμη των κατακτητών. Ακόμη δεν είναι οι δυτικοί εκείνοι πού και σήμερα ακόμη έχουν εισαγάγει σε όλο τον κόσμο τη χρήση των ναρκωτικών, την γενίκευση των εκτρώσεων, την ευθανασία και κάθε άλλη απειλή κατά της ζωής; Είναι επομένως όχι μόνο αυθαίρετα, αλλά και άδικο το συμπέρασμα του Huntington που θα πρέπει να συναγείρει όλον τον ελληνισμό σε διάτορη κραυγή διαμαρτυρίας για την επιχειρούμενη ελεεινή επιχείρηση υποτίμησης ενός ολοκλήρου κόσμου, πού έχει προσφέρει στην ανθρωπότητα τα φώτα του πολιτισμού και δεν διεκδικεί ει μη μόνον την τίμια αναγνώριση αυτής του της προσφοράς από την αδέκαστη Ιστορία.

Είναι ευνόητο ότι οι πρακτικές συνέπειες της θεωρίας του Huntington μέλλουν να είναι πολύ οδυνηρές για όλους εμάς τους σημερινούς και τους αυριανούς Έλληνες. Αν πρόκειται κάτι να συγκρουσθεί στο άμεσα μέλλον, αυτό δεν θα είναι οι πολιτισμοί, αλλά τα συμφέροντα των "πολιτισμένων" ανθρώπων, πού δεν κατόρθωσαν να πείσουν τους εαυτούς των, ότι όλοι οι άνθρωποι έχουν τα δικαίωμα να κατέχουν μία θέση πάνω στον πλανήτη αυτόν. Ο διαχωρισμός των πολιτισμών, όπως τον επιχειρεί ο Huntington, καθώς και η ποιοτική αξιολόγηση των σε ό,τι μας άφορά είναι άδικη και ανιστόρητη. Υπηρετεί άλλου είδους συμφέροντα. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι εμείς θα μείνουμε ανοχύρωτοι και Θα πρέπει να αναμείνουμε μοιρολατρικά την εκδίωξη μας από την Ευρώπη. Η Ευρώπη και αυτό ακόμη το όνομα της το οφείλει σε μας. Χωρίς την Ελλάδα δεν νοείται. Αθήνα, Ρώμη, και Ιερουσαλήμ είναι τα τρία κέντρα θεμελίωσης και στήριξης του δυτικού πολιτισμού μας. Και πρέπει να είμεθα υπερήφανοι "για τον ένδοξο μας βυζαντινισμό" γιατί στο Βυζάντιο έχουμε την πρότυπη ανάπτυξη παντός του επιστητού, γιατί απ’ αυτό εξεπορεύθησαν σε πολιτιστικές εξορμήσεις προ βορρά και ανατολάς, γιατί αυτή υπήρξε η μήτρα πού έθρεψε και αυτόν εισέτι τον δυτικό πολιτισμό.

Η "παγκοσμιοποίηση" των πολιτισμών Θα λειτουργήσει, κατ' αντίθεσιν με όσα ισχυρίζεται ο Huntington, ενωτικά και διαλεκτικά για τους λαούς. Αυτό όμως Θα συμβεί αν οι λαοί αποφασίσουν να αντισταθούν στους πολιτικούς σχεδιασμούς των διεθνών κέντρων, πού απευθύνονται σε καταναλωτικά όντα και όχι σε συνειδητοποιημένους πολίτες. Οι κατευθυνόμενες αντιλήψεις της ιστορίας και ή υπονόμευση του πολιτισμού δεν θα ευνοηθούν μόνον αν οι λαοί και οι άνθρωποι αντιτάξουν στις μεθοδεύσεις γενικών εντυπώσεων σε βάρος των τη σαφή αντίδραση των. Από διεθνή ανταγωνισμό ή τύχη των λαών κρίνεται από μεθοδεύσεις της διεθνούς πολιτικής πού με την προπαγάνδα εξωραΐζει τις καταστάσεις και επιβάλλει τη θέλησή της με αποτελεσματικότητα, όπως αυτό αποδείχθηκε με τον περίφημο πόλεμο του Κόλπου, με το Κυπριακό, με την κατακραυγή εναντίον των σέρβων. Αντιθέτως η ίδια πολιτική κρατάει στο απυρόβλητο τους τουρκικούς αυταρχισμούς σε βάρος των κούρδων, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, των ελλήνων και αρμενίων στη διάρκεια του αιώνα μας. Η πρόσβαση κάθε φορά στη διεθνή πληροφόρηση είναι βασικός παράγων ελευθέριας και ανεξαρτησίας. Ο αγώνας φαίνεται άνισος, καθώς οι Έλληνες δεν διαθέτουμε τέτοιες προσβάσεις, που εξασφαλίζονται συνήθως με την κοινότητα συμφερόντων με τους ισχυρούς. Όμως η Ιστορία διαψεύδει τους βιαστές της. Ο πολιτισμός μας ο ορθόδοξος είναι ένα αληθινό μέγεθος προόδου και τα λεγόμενα του Huntington, θα πρέπει να μας οδηγήσουν στο να αγκαλιάσουμε ακόμη περισσότερο και με ενάργεια τους πνευματικούς μας θησαυρούς, με παράλληλη μεταφορά στην πράξη του τρόπου ζωής πού ο πολιτισμός μας αυτός εισηγείται. Τα πρότυπα μας είναι διαχρονικής αξίας. Η ορθόδοξη πνευματικότητα με την αγιοπατερική της θωράκιση είναι αξεπέραστο είδος και μάλιστα εν ανεπαρκεία. Ο πολιτισμός μας πλάθει και ήρωες και ποιητές και άγιους και φιλόσοφους. Δεν δημιουργεί καταναλωτές, δεν προσβλέπει σε εφήμερες κατακτήσεις. Δημιουργεί υψηλές συνειδήσεις, τιμά την αλήθεια, απεχθάνεται το βαρβαρισμό. Αν αυτά τα βιώσουμε τότε θα αντέξουμε με στον πειρασμό της αμφισβήτησης και θα νικήσουμε. Αντίθετα θα διακινδυνεύσουμε την υπόσταση μας. Κατά τα άλλα χρειάζεται να δουλέψουμε σκληρά και σαν έθνος και σαν κράτος και σαν άτομα. Να διαλύσουμε τους μύθους πού πλάθει ή επιστημονική φαντασία εκείνων πού διαμορφώνουν τη διεθνή πολιτική και εισηγούνται μέτρα εξουθενωτικά των λαών. Αν συνειδητοποιήσουμε ότι είμαστε στο στόχαστρο και ας απορρίψουμε τον εφησυχασμό και την αυτάρκεια. Κινδυνεύουμε ως έθνος και πρέπει να αγωνισθούμε σε όλα τα επίπεδα. Τώρα πια ή προοπτική σύγκρουσης των πολιτισμών, κατά Huntington, σα πρέπει να μας αφυπνίσει και οργανώσει. όχι για να πολεμήσουμε αλλά για να προβάλουμε με σθένος και επίγνωση το ύφος και το ήθος του δικοί μας πολιτισμού, που σέβεται τον Θεό, τιμά τον άνθρωπο και εγγυάται την ειρήνη του κόσμου εν "αγάπη και ενότητι".

Πίνακας Περιεχομένων της αγγλικής εκδόσεως:

1. Preface
2. The New Era in World Politics
3. Civilizations in History and Today
4. A Universal Civilization? Modernization and Westernization
5. The Fading of the West: Power, Culture, and Indigenization
6. Economics, Demography, and the Challenger Civilizations
7. The Cultural Reconfiguration of Global Politics
8. Core States, Concentric Circles, and Civilizational Order
9. The West and the Rest: Intercivilizational Issues
10. The Global Politics of Civilizations
11. From Transition Wars to Fault Line Wars
12. The Dynamics of Fault Line Wars
13. The West, Civilizations, and Civilization

• Ομιλία του τότε Σεβ. Μητροπολίτου Δημητριάδος κ. Χριστοδούλου (νυν Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος) προς τους εκπαιδευτικούς.

Επιστροφή στα Περιεχόμενα