Ας στηρίξουμε την ελπίδα μας σ' Εκείνον

"Δεύτε αγαλλιασώμεθα τω Κυρίω, το παρόν μυστήριον εκδιηγούμενοι. Το μεσότοιχον του φραγμού διαλέλυται (...). Η γαρ απαράλλακτος εικών του Πατρός (...) ου τροπήν υπομείνας, ο γαρ ην διέμεινε, Θεός ων αληθινός (...), άνθρωπος γενόμενος διά φιλανθρωπίαν (...)" (Εσπερινός εορτής των Χριστουγέννων, στιχηρό ιδιόμελο)

Η πλούσια υμνογραφία των Χριστουγέννων μας φέρνει και πάλι ενώπιον του μεγάλου μυστηρίου της Γέννησης του Χριστού. Πράγματι "μυστήριον μέγα και παράδοξον" αλλά όχι και απρόσιτο, ακατανόητο και απόμακρο. Μυστήριο γιατί Αυτός που χωρεί μέσα στη φάτνη των αλόγων είναι ο αχώρητος στον κόσμο Θεός. Είναι Εκείνος που έρχεται να διαλύσει το "μεσότοιχον του φραγμού" που χώριζε τον άνθρωπο, την κτίση, τον ουρανό, τη γη, τα θεμέλια του κόσμου και τα καταχθόνια από τον Θεό. Με ποιο τρόπο όμως επιτυγχάνεται η διάλυση αυτού του μεσότοιχου και ποια μπορεί να είναι τα αποτελέσματα της σε όλους του ανθρώπους;

Ο "Λόγος σάρξ εγένετο και εσκήνωσεν εν ημίν..." (Ιωάν. 1:1). Ο Λόγος - Χριστός γίνεται άνθρωπος, πλήρης άνθρωπος, Θεάνθρωπος. Παρά το γεγονός αυτό ο Θεός παραμένει στα όριά Του και ο άνθρωπος στα δικά του όρια, ενωμένοι όμως αχωρίστως και αδιαιρέτως. Ο Θεός και κτίστης γίνεται κτίσμα. Ο Δημιουργός δημιουργείται στα σπλάχνα του πλάσματός Του. Με τον τρόπο αυτό πραγματοποιείται το απερινόητο μυστήριο της οικονομίας του Χριστού, "ο άσαρκος σαρκούται, ο Λόγος παχύνεται, ο αόρατος οράται, ο αναφής ψηλαφούται, ο άχρονος άρχεται" (Γρηγορίου Θεολόγου, Εις τα Θεοφάνεια, Λόγος λη', PG 36: 313 BC).

Οικονομία του Χριστού δεν είναι μόνο ο θάνατος, αλλά και η πρόσληψη της ταπεινής και θνητής σάρκας του ανθρώπου. Η κατάβαση του Θεού στη γη γίνεται για το έργο της αναδημιουργίας του κόσμου. Ο Θεός έρχεται χωρίς να αλλάξει ο ίδιος, έρχεται στη φύση μας την ανθρώπινη και παραμένει κοντά μας. Ο "Θεός επί γης παραγέγονε", "μίγνυται τη βροτησία μορφή" (Ιαμβικός Κανόνας Χριστουγέννων), γεννάται ως άνθρωπος. Ο Θεός γίνεται φίλος του ανθρώπου, φιλάνθρωπος!

Ο "ήλιος της δικαιοσύνης" που ανατέλλει εκ της Παρθένου, έλαμψε στον κόσμο και " επεφάνη τοις εν τω κόσμω" για να νικήσει και να διαλύσει το σκοτάδι, να "φωτίσει τους εν σκότει καθήμενους" και να οδηγήσει ολόκληρο τον κόσμο στο θαυμαστό φως της νέας θεογνωσίας. Με την ενσάρκωση του Λόγου του Θεού αρχίζει το έργο της αναδημιουργίας, της καινής κτίσεως, "μη τα της πλάσεως αλλά της αναπλάσεως" κατά τον άγιο Γρηγόριο τον Θεολόγο. Ο άνθρωπος αποκτά τη θεία αιωνιότητα και τη δόξα του Θεού και γίνεται "ομόθεος".

Η κίνηση αυτή της θείας αγάπης προς τον άνθρωπο απαιτεί και μα ανάλογη ανταπόκριση του ανθρώπου για τη συνάντηση και τη σωτήρια ανάκραση κτιστού και κτίσματος. Τα ιστορικά Χριστούγεννα γίνονται υπαρξιακά Χριστούγεννα του κάθε πιστού. Κάθε φορά που ο πιστός συμμετέχει στη Θεία Κοινωνία γεννάται η ψυχή του και εορτάζει πραγματικά την Γέννηση του Χριστού, "βλέπει το φως το αληθινό" και λαμβάνει "Πνεύμα επουράνιον". Εκεί μόνον μπορεί να γνωρίσει τον τόπο και τον τρόπο της ενώσεως του Θεού με τον άνθρωπο. Ο Χριστός γίνεται η αρχή της σωτηρίας μας, η γέννηση και η αναγέννησή μας, ο δημιουργός και ο αναδημιουργός μας. Δεν είναι απλά μια ιστορική μνήμη, μια επέτειος ενός γεγονότος του παρελθόντος. Είναι η ίδια η μυστηριακή παρουσία Του, το ξαναζωντάνεμα μιας σωτήριας πραγματικότητας, η εκ νέου έλευση ενός "ευπρόσδεκτου καιρού" (Β' Κορ. 6:2) και μιας αληθινής σωτηρίας.

Σήμερα αναζητούμε τον Χριστό "δι' άλλης οδού" (Ματθ. 2:12). Επιθυμούμε να συναντούμε με ευκολία θεούς εφήμερους του συμφέροντος και του εγωισμού. Πολλές φορές ο άνθρωπος βάζει ως μέτρο ένα εξανθρωπισμένο θεό και όχι τον αληθινό Θεό. Επικεντρώνει την προσοχή του στις ανθρώπινες επιστημονικές επιτυχίες - κυρίως τις βιολογικές -, τον εύκολο υλικό πλουτισμό και το ατομικό συμφέρον αδιαφορώντας για τα αποτελέσματα. Προσπαθεί να πλησιάσει τον Θεό με εύκολο τρόπο και μέσα. Πόσο φτωχό και αναποτελεσματικό είναι αυτό μπροστά στο ίδιο γεγονός της φιλανθρωπίας του Θεού! Ας στηρίξουμε λοιπόν την προσδοκία και την ελπίδα μας σε Εκείνον που ως φιλάνθρωπος γεφύρωσε το κτιστό και το άκτιστο. Να είμαστε σίγουροι ότι δεν μας ξεχνά και θα απαντήσει τόσο βαθύτερα υπαρξιακά ερωτήματά μας όσο και στις καθημερινές επίγειες ανάγκες μας.

Η χαρά αυτή της συνάντησής, της ειρήνης και της ευδοξίας να γεμίζει μόνιμα τις καρδιές σας.

Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Δημητριάδος κ.κ. Ιγνάτιος

Tο νόημα των Χριστουγέννων και ο Ηρώδης

Ιλιγγιά ο νους όταν πρόκειται να αναφερθούμε στη "Μητρόπολη των εορτών" τα Χριστούγεννα όπως την ονομάζει ο `Αγιος Ιωάννης Χρυσόστομος. Από πού να αρχίσει κάποιος και πού να τελειώσει τον λόγο του για το "απ αιώνος σεσιγημένον μυστήριον". Όμως τα πράγματα γίνονται πιο εύκολα όταν έχουμε για οδηγούς τους "αστέρες του νοητού στερεώματος" τους Πατέρες της Εκκλησίας μας.

Με πρώτον τον χρυσορήμονα πατέρα ας μυηθούμε τουλάχιστον γνωσιολογικά στη σάρκωση του Θεού Λόγου.

"Αναλαμβάνει ο Χριστός το δικό μου σώμα για να μπορέσω εγώ να αποδεχθώ τον Λόγον του, και παίρνοντας τη σάρκα μου μού χαρίζει το πνεύμα του, ώστε με τη δοσοληψία αυτή να μου προμηθεύσει το θησαυρό της ζωής. Παίρνει τη σάρκα μου, για να με αγιάσει, μου δίνει το πνεύμα του για να με απελευθερώσει".

Ο γίγας του 7ου αιώνος άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός συνεχίζει: "Με την ενανθρώπηση του Υιού του Θεού καταργήθηκε η λατρεία των δαιμόνων, όλη η κτήσις αγιάστηκε με το θείο αίμα, και οι βωμοί και οι ναοί των ειδώλων κατεδαφίστηκαν, ρίζωσε η γνώσις τού Θεού, λατρεύεται πια η ομοούσιος Τριάδα, η έκτιστη θεότητα, ο ένας αληθινός Θεός ο δημιουργός και κυβερνήτης του σύμπαντος. Τώρα πια οι αρετές είναι κατορθωτός τρόπος ζωής, προσφέρθηκε η ελπίδα με την Ανάσταση του Χριστού, τώρα πια οι δαίμονες τρέμουν τους ανθρώπους που προηγουμένως ήταν του χεριού τους".

Ο Μέγας Αθανάσιος στον υπέροχο λόγο του με τίτλο "λόγος περί ενανθρωπήσεως του Λόγου" σε μια σειρά δίνει το στίγμα της εορτής: "ο Θεός έγινε άνθρωπος για να γίνουμε εμείς οι άνθρωποι Θεοί".

Να και ο 'Αγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς συμβάλει με την θεολογία του στο σημερινό πανηγύρι:<< Μπορούσε οπωσδήποτε, ο προαιώνιος και απεριόριστος και παντοκράτορας Λόγος και παντοδύναμος Υιός του Θεού, να απαλλάξει τους ανθρώπους από την υποτέλεια στο θάνατο και την υποδούλωση στο διάβολο και χωρίς ο ίδιος να περιβληθεί την ανθρώπινη φύση. Διότι όλα υπακούουν στις εντολές του, και το κάθε τι εξαρτάται από τη Θεική εξουσία του. .........Όμως αυτή η τακτική της σωτηρίας μας δηλαδή η ενανθρώπηση του Λόγου του Θεού, ήταν η πιο προσαρμοσμένη στη δική μας φύση, στην ανθρώπινη αδυναμία μας. Γι'αυτό ακριβώς, ούτε άγγελος, ούτε άνθρωπος, αλλά αυτός ο ίδιος ο Κύριος νικημένος από την αγάπη του για μας, θέλησε να μας σώσει και να μας αναπλάσει, με το να γεννηθεί τέλειος άνθρωπος όπως και μεις. Μένοντας, όμως, συγχρόνως, αναλλοίωτα Θεός".

Χρειάζεται άραγε ο σημερινός άνθρωπος και άλλες εξηγήσεις για τη σημερινή εορτή; Χρειάζεται όμως ιδιαίτερη σκέψη και προσπάθεια για να δούμε με τα μάτια των πατέρων της Εκκλησίας μας το "ξένο αυτό μυστήριο".

Και θα παραμένει απεριόριστα ξένο όσο θα αρνούμεθα και εμείς να εξοντώνουμε και να εξαπατούμε τον Ηρώδη στη ζωή μας.

Η λέξη Ηρώδης στα Εβραικά σημαίνει το δερμάτινο. Αυτό προτείνει ο 'Αγιος Νικόδημος Αγιορείτης. Να εμπαίξουμε το φρόνημα και τις ηδονές της σαρκός ( δερμάτινο) και να επιστρέψουμε στον παράδεισο από την οδό των αρετών, όπως οι μάγοι επέστρεψαν στην πατρίδα τους από άλλο δρόμο. " …….και χρηματισθέντες κατ όναρ μη ανακάμψαι προς Ηρώδην, δι άλλης οδού ανεχώρησαν εις την χώραν αυτών" (Ματθ.Β` 12).

Το κακό όμως με όλους μας σήμερα είναι ότι πολλές φορές επιθυμούμε και το Χριστό και τον Ηρώδη. Ο λόγος όμως του Χριστού το ξεκαθαρίζει: " το γαρ φρόνημα της σαρκός θάνατος…." (Ρωμ.8,6). Και αναλύει ο απ. Παύλος ότι πρέπει να νεκρώνουμε το σαρκικό φρόνιμα ( Ηρώδης-δερμάτινο) που επιθυμεί τις ηδονές: πορνεία, ακαθαρσία, κακή επιθυμία, (μίσος, φθόνο, ζήλεια, υπερηφάνεια, εγωισμό) και την πλεονεξία που είναι ειδωλολατρεία". ( Κολας. Γ` 5).

Αν δεν προσπαθήσουμε με αυτό τον τρόπο να γεννήσουμε το Χριστό μέσα μας, και να νοιώσουμε τα "βρεφοπρεπή σκιρτήματα του" ( Συμεών Νέος Θεολόγος) μέσα μας τότε την επόμενη ημέρα μετά τα Χριστούγεννα μόλις κοιταχτούμε στον καθρέπτη θα αναγνωρίσουμε τον Ηρώδη που θα είναι ετοιμος να αναιρέση το "υπερφυώς παιδίον" που δοκίμασε για άλλη μια φορά και φέτος να γεννηθεί μέσα μας.

του ιερέως Θεοδώρου Θ. Παπασακελλαρίου
καθηγητή- θεολόγου

Η Παναγία ως πρότυπο της σημερινής γυναίκας

Το πρόσωπο της Μαρίας, της κόρης του Ιωακείμ και της 'Αννας, και μετέπειτα της Μητέρας του Θεού, της Παρθένου Θεοτόκου, έχει γίνει άπειρες φορές αντικείμενο μελέτης, τόσο στον καθαρά θεολογικό τομέα, όσο και στον ευρύτερο χώρο της πίστης και της λατρείας.

Ίσως ο πιο σημαντικός και ο πιο ακατανόητος χαρακτηρισμός που αποδίδεται στην Μαρία είναι αυτός της Παρθένου. Σημαντικός γιατί δείχνει την βεβαιότητα της θεϊκής φύσης η οποία ενώνεται με την ανθρώπινη για να την προσλάβει και να την εξυψώσει. Αλλά και δύσκολος να κατανοηθεί με την ανθρώπινη λογική, γιατί πρόκειται για μα "αφύσικη" κατάσταση: η Παρθενία της Παναγίας έρχεται σε αντίφαση με το σημερινό κόσμο, έναν κόσμο ο οποίος βλέπει με απόλυτο τρόπο το πρότυπο της γυναίκας.

"Ιδού η δούλη Κυρίου, γένοιτό μοι κατά το ρήμα σου" (Λουκ. 1,38). ήδη σ' αυτή την απάντηση μαρτυρείται η απόλυτη υπακοή της Μαρίας, η οποία όμως δεν είναι μια τυφλή υπακοή και παθητική, αλλά ενεργητική - συμμετέχει με όλο της το είναι -, προσφέρει όλο τον εαυτό Της. Πρόκειται για μια 'εν επιγνώσει' αποδοχή. Η Μαρία αναγνωρίζει, πιστεύει και αποδέχεται. Η Μαρία δείχνει την απόλυτη πίστη Της στο λόγο του Κυρίου και με τον τρόπο αυτόν συμμετέχει στο έργο του Θεού. Η συμβολή της πίστης και της συγκατάθεσης της Παναγίας είναι το ίδιο σημαντική, όσο και η επέμβαση των Τριών Προσώπων της Αγίας Τριάδος.

Ο χαιρετισμός του αγγέλου προς τη Μαρία, "Χαίρε κεχαριτωμένη, ο Κύριος μετά σου" (Λουκ. 1,28) δείχνει το λόγο της εκλογής, κάτι που μας το πιστοποιεί και στην ευαγγελική περικοπή του Λουκά η Ελισάβετ: "Ευλογημένη συ εν γυναιξί και ευλογημένος ο καρπός της κοιλίας σου" (Λουκ. 1,42). Η απάντηση της Μαρίας είναι χαρακτηριστική και υπογραμμίζει την ταπεινότητα Της: "Μεγαλύνει η ψυχή μου τον Κύριον και αγαλλίασεν το πνεύμα μου επί το Θεώ το σωτήρι μου, ότι επέβλεψεν επί την ταπείνωσιν της δούλης αυτού" (Λουκ. 1,43).

Με τον Ευαγγελισμό η Μαρία αρχίζει το λειτούργημα Της ως γυναίκα, ως το αρχέτυπο της γυναίκας, της πρώτης γυναίκας, της Εύας, μέσω της οποίας χάθηκε η παρθενικότητα για να επανέλθει και πάλι με την Θεοτόκο. Γράφει, χαρακτηριστικά, ο άγιος Ιωάννης Χρυσόστομος, "Παρθένος ημάς εξέβαλε παραδείσου, δια Παρθένου ζωήν εύρομεν αιωνίαν" (P.G. 55, 193).

Αυτό το σημαντικό γεγονός της Γέννησης του Μεσσία από την αειπάρθενο Μαρία έδωσε ήδη από τα πρώτα χρόνια της εκκλησίας αφορμή για μια ιδιαίτερη σχέση μαζί Της, η οποία, αν και "τέλεια γυναίκα", δεν έχασε τίποτα από την ανθρώπινη γυναικεία φύση Της, ενσαρκώνοντας μέσα Της την μόνη θεανθρώπινη φύση του Υιού του Θεού. Αυτό το γεγονός δίδει στο πρόσωπο Tης μια ιδιαίτερη αίγλη και Την κάνει πια προσιτή στους ανθρώπους.

Με τα λόγια του Χριστού στο Γολγοθά (Ιωάν. 19,26-27) η Παναγία γίνεται η μητέρα όλου του κόσμου. Όταν ο Χριστός αποκαλεί τους μαθητές "αδελφούς" (Ιωάν. 20,17), τότε και η Μαρία γίνεται η μητέρα του κόσμου και "υιοθετεί", κατά κάποιο τρόπο, τους ανθρώπους και την ανθρωπότητα ολόκληρη.

Ο "ανθρώπινος" χαρακτήρας της Θεοτόκου κάνει την παρουσία Της πιο προσιτή στην καθημερινή μας ζωή. Ο ρόλος της μητέρας είναι μοναδικός και δίδει μια άλλη διάσταση στο έργο της Σωτηρίας του κόσμου. Η Παναγία ως "πρότυπο" της γυναίκας έχει να δώσει πρώτα απ' όλα την πίστη και την αφοσίωσή Της, την τόλμη και την ελευθερία στις πράξεις και αποφάσεις Της, κάτι που σίγουρα δεν ήταν εύκολο ούτε στην εποχή Της ούτε και στη σημερινή μας εποχή.

Αν θα ρωτούσε κανείς, γιατί πρέπει να επικαλούμαστε το όνομα της Παναγίας, θα μπορούσαμε να του απαντήσουμε απλά: ως γυναίκα και μητέρα βρίσκεται πιο κοντά στους ανθρώπους, ως άνθρωπος γνωρίζει καλά τα ανθρώπινα πάθη και λάθη και ως αγία έχει τη μοναδική δυνατότητα προσέγγισης του Θείου.

Αικατερίνη Καρκαλά-Ζορμπά,
Καθηγήτρια Γαλλικής Φιλ/γίας-Θεολόγος